Siz sorun SGK Uzmanı Murat Özdamar cevaplasın! Ödenen primler nasıl geri alınabilir?

Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Özdamar sizlerden gelen sorulara cevap veriyor. İşte bu hafta sizlerden gelen sorular ve Özdamar’ın cevapları:

Soru: Benim dayımın oğlu hiç evlenmedi. 2009 yılında Seydişehir alüminyum fabrikasından emekli olmuştu. Bu ay rahmetli oldu. Annesi ve babası halen hayatta. İkisinin de 65 yaş maaşı var. Dedeme ve nineme ölen dayımdan ölüm aylığı bağlatsak 65 yaş maaşına göre daha mı yüksek olur? Halit K.

Cevap: Herhangi bir geliri ve sosyal güvencesi bulunmayan veya geliri bulunsa bile gelir tutarı net asgari ücretin üçte birinden az olan (9358,50 TL) 65 yaşını tamamlamış kişilere şu an için 6.393 TL tutarında 65 yaş muhtaç yaşlı maaşı ödeniyor. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine göre, 65 yaş maaşı hariç emekli maaşı bulunmayan, geliri net asgari ücretten az olan (28.075,50 TL) çocuğu ölmüş anne-babaya yüzde 25 oranında ölüm aylığı bağlanıyor. Hem anne hem de babaya aylık bağlanması halinde ölüm aylığı hissesi her biri için yüzde 12,50 oranında olacaktır. Sosyal sigorta aylıklarında “alt sınır aylık” uygulaması bulunuyor. En düşük aylık uygulaması biliniyor ancak alt sınır aylık uygulaması pek bilinmiyor. İlk defa 1 Ocak 2000 tarihinden önce sigortalı hizmeti bulunan SSK emeklisinin ölümü halinde, bu dönemdeki emsal en düşük ödenen aylık esas alınarak, bir hak sahibine aylık bağlanacak ise en düşük aylığın yüzde 80’i, iki hak sahibine aylık bağlanacak ise en düşük aylığın yüzde 90’ı üzerinden ödeme yapılıyor. 1 Ocak 2000 tarihinden önce sigortalı hizmeti bulunan ve 2009 yılında emekli olan SSK emeklisi için en düşük aylık ek ödeme dahil 21.481,99 TL tutarındadır. 5510 sayılı Kanuna göre gerçekte ölüm aylığı hissesi yüzde 12,50 olan anne ve babaya ölenin aylığının yüzde 12,50 si üzerinden bir aylık hesaplanıyor. Ardından en düşük aylık esas alınarak bu en düşük aylığın yüzde 45’i esas alınarak ikinci bir aylık hesaplanıyor. Bu halde 2009 yılında emekli olan ve günümüzde ölenin annesi ve babası için hesaplanan yüzde 45 hisseli en düşük aylık ek ödeme dahil 9.946,40 TL tutarındadır. Hesaplanan bu aylık, yüzde 12,50 hisse üzerinden hesaplanan aylıktan yüksek olacağı gibi 65 yaş aylığından da daha fazla olmaktadır. Bu nedenle dedeniz ve ninenize ölen çocuğundan aylık bağlanması en ekonomik tercih olacaktır. Ölüm aylığı bağlanması için Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuru yapılması halinde dedenize 9.946,40 TL, ninenize 9.946,40 TL aylık bağlanacak ancak halen ödenmekte olan 65 yaş maaşı da kesilecektir.

Soru: Ben ve iki çocuğum ölen eşimden dolayı SSK ölüm aylığı almaktayız. Aylık alan erkek çocuğum bu ara dönemde mezun oluyor. Çocuğumun aylığı kesilince onun aylığı bizim aylığımıza aktarılır mı? Zeynep S.

Cevap: Ölen sigortalının eşine ve çocuğuna aylık bağlanması halinde eşin aylık hissesi yüzde 50 ve çocukların aylık hissesi yüzde 25 oluyor. Ancak aylık alan ikiden fazla çocuk varsa aylık hissesiler yüzde 100’ü geçmemek üzere dul eşe iki pay çocuklara bir pay olacak biçimde ödeme yapılıyor. Aylık alan ikiden fazla çocuk varsa ve birisi aylıktan çıkarsa diğerlerinin hissesi artıyor. Ancak iki çocuktan birisi aylıktan çıkarsa diğerlerinin ölüm aylık hissesi değişmiyor. Bu nedenle çocuğunuz aylıktan çıkınca sizin aylık hisseniz değişmeyecek. Ancak eşinizin ilk defa sigortalı olduğu tarih 1 Ocak 2000 tarihi öncesi ise alt sınır aylık uygulaması nedeniyle belki aylığınız artış gösterecek. Şöyle ki; eğer halen aldığınız aylık 10.958,27 TL tutarda az ise sizin aylığınız 10.958,27 TL tutara, çocuğunuzun aylığı da 6.631,18 TL tutara yükseltilecek. Yani bir anlamda hisse aynı kalacak ancak aylık artacak.

Soru: Benim sigorta başlangıcım 2005 yılı. Şu ana kadar ödenmiş primim 6422 gündür. Bir işyeri daha yüksek maaş ile iş teklifi yaptı. İstifa edersem kıdem tazminatı hakkım yanar mı? Celal V.

Cevap: İş Kanunu hükümleri gereği, haklı bir neden olmaksızın istifa eden işçiye kıdem tazminatı ödenmemesi genel bir kuraldır. İş sözleşmesinin haklı bir nedene bağlı olarak işçi tarafından feshedilmesi halinde işçi kıdem tazminatı alabilir. Yanı sıra emekli olmak için yaş dışında kalan diğer şartları sağlayıp emeklilik yaşını bekleme amacıyla işten ayrılan işçiler de kıdem tazminatı almaya hak kazanır. Bunun için de Sosyal Güvenlik Kurumunda kıdem tazminatına esas yazı alınarak işverene sunulması gerekiyor. İlk defa 9.9.1999-30.4.2008 tarihleri arasında sigortalı olanların, 7000 gün priminin bulunması veya 25 yıl sigortalılık süresinin tamamlanması ve en az 4500 gün priminin bulunması halinde kıdem tazminatı alma hakkı oluşmaktadır. Sizin priminiz 7000 günden az. Ayrıca 4500 gün priminiz olmakla birlikte 25 yıl sigortalılık süreniz dolmamış (2030 yılında dolacak). Bu nedenle istifa etmeniz halinde kıdem tazminatı almanız mümkün olmayacak.

Soru: Ben 56 yaşındayım. Şu ana kadar 1780 gün sigorta primi ödemem oldu. Emekli olmak için en az 3600 gün primin olması gerektiğini biliyorum. Babamdan yetim aylığı aldığım için sigortalı çalışsam yetim aylığım kesiliyor. Bu nedenle de sigortalı çalışamıyorum. Ayrıca şu an bana 21.500 TL aylık ödeniyor. Emekli olsam 20.000 TL maaş bağlanacakmış. Ben yatırılan primlerimi çekebilir miyim? Emine S.

Cevap: Sosyal sigorta sistemimizde primlerin iade edilmesine yönelik düzenleme bulunmuyor. Ancak emekli olmak için yaşını tamamlamasına rağmen sigortalılık süresini ya da prim gününü veya her ikisini sağlayamayan ve bu nedenle emekli olamayanlar, yatırılan primlerin emekliliğe ait kısmını yani prim matrahının yüzde 20’sinin güncel karşılığını iade alabiliyor. Sosyal sigortalarda bu uygulamanın adı toptan ödemedir. Toptan ödeme almak için kadınların 58 erkeklerin ise 60 yaşını tamamlaması gerekiyor. Mevcut durumda 58 yaşına geldiğinizde prim ödemeleriniz emekli olmanıza yetmeyecek. Bu durumda 58 yaşına gelince Sosyal Güvenlik Kurumuna toptan ödeme yapılması için başvuru yapabilirsiniz. Yaşınızı tamamlayınca böyle bir başvuru yaparsanız, yatırılmış olan emeklilik primlerinizin, enflasyon oranı ve büyüme oranı gözetilerek güncellenen karşılığını toptan ödeme olarak alabileceksiniz.