Ölüm Vadisi’nde 320 kiloluk dev kayalar kendi kendine yürüyor! Gizemin ardındaki gerçek ağızları açık bıraktı

ABD’deki Ölüm Vadisi’nde bulunan ve arkalarında yüzlerce metrelik izler bırakarak "yürüyen" 320 kiloluk dev kayaların gizemi, on yıllık bir takibin ardından bilim insanları tarafından çözüldü. Sanılanın aksine uzaylılar veya manyetik alanlar değil; nadir görülen sığ su birikintisi, gece donması ve hafif rüzgarın yarattığı "ince buz levhası" etkisinin taşları milimetrik hızlarla sürüklediği ortaya çıktı. Paleobiyolog Richard Norris ve ekibinin GPS cihazlarıyla kanıtladığı bu doğa olayı, fiziğin en zarif oyunlarından birinin ıssız bir göl yatağında nasıl bir fenomene dönüştüğünü kanıtladı.

Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Ölüm Vadisi (Death Valley), dünyanın en yüksek sıcaklıklarına ev sahipliği yapmasıyla bilinir. Ancak bu kurak ve sert coğrafya, sadece sıcaklığıyla değil, onlarca yıldır bilim dünyasının kafasını kurcalayan bir doğa olayıyla da meşhur: Sailing Stones (Yürüyen Taşlar). Hiçbir insan veya hayvan müdahalesi olmadan, arkalarında devasa izler bırakarak hareket eden bu kayalar, nihayet sırlarını bilim insanlarına fısıldadı.

Parkın en ücra köşelerinden biri olan Racetrack Playa, dümdüz ve kurumuş bir göl yatağıdır. Bu ıssız düzlükte, ağırlığı 320 kilograma kadar ulaşan yüzlerce kaya parçası bulunuyor. İşin tuhaf yanı ise bu kayaların arkasında bıraktığı, bazen 450 metreyi aşan uzun ve derin sürüklenme izleri. Yıllar boyunca bu taşların nasıl hareket ettiğine dair sayısız teori üretildi. Uzaylılardan manyetik alanlara, çok şiddetli fırtınalardan alg tabakalarının yarattığı kaygan zemine kadar pek çok iddia ortaya atıldı. Ancak 2013 yılına kadar kimse bu taşların hareketine canlı gözlerle tanıklık edememişti.

Paleobiyolog Richard Norris ve kuzeni Jim Norris liderliğindeki bir ekip, bu gizemi çözmek için 2011 yılında "dünyanın en sıkıcı deneyi" olarak adlandırdıkları bir çalışma başlattı. 15 kayaya GPS cihazları yerleştirdiler ve bölgeye yüksek çözünürlüklü bir hava durumu istasyonu kurdular. Beklentileri, taşların hareket etmesi için belki de on yıl beklemek zorunda kalacaklarıydı.

Ancak bilim, bazen doğru zamanda doğru yerde olmayı gerektirir. Aralık 2013'te, araştırma ekibi bölgedeyken taşlar "yürümeye" başladı. Yapılan gözlemler ve veriler, bu mistik olayın ardında yatan mekanizmayı gün yüzüne çıkardı. Süreç, sanılanın aksine sadece rüzgârla değil, nadir görülen bir hava olayları kombinasyonuyla gerçekleşiyor: Su Birikmesi: Kış aylarında playa üzerinde çok sığ bir su tabakası birikiyor.

Gece Donması: Gece sıcaklıkları sıfırın altına düştüğünde, bu su tabakası "pencere camı" kadar ince bir buz katmanına dönüşüyor. Güneş ve Parçalanma: Sabah güneşiyle birlikte buz tabakası parçalanmaya başlıyor ve su üzerinde yüzen dev buz levhaları oluşuyor.

Hafif Rüzgâr İvmesi: Hafif bir esinti bile bu geniş buz levhalarını harekete geçirmeye yetiyor. Buz levhaları, önlerine çıkan kayaları iterek onları ıslak çamurun üzerinde yavaşça sürüklüyor. Kayalar o kadar yavaş hareket ediyor ki (dakikada sadece birkaç metre), bir insanın bu hareketi çıplak gözle fark etmesi oldukça zor. Bu da neden onlarca yıl boyunca kimsenin bu olayı göremediğini açıklıyor.

Richard Norris'e göre, yüzlerce kayanın aynı anda hareket ettiğini görmek büyüleyici bir keşifti. Ancak hala cevaplanmamış sorular var. Örneğin, bölgedeki en ağır "dev kayaların" hareketi henüz bu yöntemle doğrudan gözlemlenmedi. Bazı bilim insanları, daha büyük taşların hareket etmesi için daha farklı koşulların gerekebileceğini düşünüyor.

Ölüm Vadisi'nin yürüyen taşları, doğanın en basit unsurlarının (su, buz, rüzgâr ve güneş) bir araya gelerek nasıl akıl almaz bir fenomen yaratabileceğinin en somut kanıtı. Uzaylılar veya doğaüstü güçler değil, fiziğin zarif bir oyunu bu gizemi aydınlatmaya yetti.