Mekke Anlaşması sonunda Meclis'e geliyor: İkinci madde tekrardan gündemde

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, TBMM Genel Kurulu’nun gündemine taşınıyor. Anlaşmaya ilişkin kanun teklifi bugün milletvekillerinin görüşüne sunulacak. Üç ülkeyi "Çekirdek Taraflar" olarak tanımlayan anlaşma, egemenlik ve toprak bütünlüğüne saygı çerçevesinde ortak savunma yükümlülüğü öngörüyor.

Anlaşmanın en dikkat çeken düzenlemesi ise 2. maddede yer alıyor. Buna göre taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı veya askerî saldırganlık, anlaşmaya taraf diğer ülkelere yapılmış bir saldırı olarak kabul edilecek. Böylece taraflar, ortak savunma yükümlülüğü üstlenecek.

Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde yer alan "meşru müdafaa hakkı" çerçevesinde şekillendirilen madde uyarınca; saldırıya uğrayan ülkeye, askeri imkan ve kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut tüm karşılıklı yardım olanakları kullanılarak derhal destek sağlanacak.

Anlaşmadaki bu hüküm, saldırı anında gerçekleştirilecek 'otomatik' ve 'şartsız' bir desteği içermiyor. Yardım için önce saldırıya uğrayan ülkenin talepte bulunması gerekecek. Üç ülkenin yapacağı objektif bir değerlendirmenin ardından sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine karar verilmesi şart sayılıyor. 'Oydaşma' yani oy birliği yoksa karar da verilemeyecek. Askeri birlik gönderilmesi kararı ise Anayasa’nın 92’nci maddesi kapsamı dışına çıkılmadan yapılabilecek.

Anlaşma, askeri ortaklığın yanı sıra savunma sanayii alanında derin bir iş birliğini şart koşuyor. Belirlenen çerçeve kapsamında taraflar: Savunma alanında ortak üretim gerçekleştirecek, İleri teknoloji gerektiren alanlarda ortak Ar-Ge ve inovasyon projeleri yürütecek, tarafların topraklarında uzman personel vasıtasıyla insan kaynağı yetiştirecek ve askeri sanayiyi destekleyecek. Barışta, savaşta ve olağanüstü hallerde mühimmat, silah, yakıt ve yedek parça tedarikini içeren kapsamlı bir lojistik destek mekanizması kuracak.

İttifakın kurumsal omurgasını oluşturmak amacıyla Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşan "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi" ihdas edilecek. Komite, dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda en az iki kez toplanacak; liderler ise gerekli görülmesi halinde yılda bir kez bir araya gelebilecek. Anlaşma kapsamında teşkil edilecek daimi sekretaryaya Suudi Arabistan ev sahipliği yapacak. Sekretaryaya 3 yıllık süreyle dönüşümlü bir Genel Sekreter başkanlık edecek ve ilk Genel Sekreter Pakistan vatandaşı olacak. Yeni ülkelerin ittifaka katılımı ise yalnızca "Çekirdek Tarafların" oydaşmasıyla mümkün olabilecek.

Anlaşmanın 9. ve 13. maddeleri, terörle mücadele ve istihbarat alanındaki iş birliğini düzenliyor. Taraflar, mutabık kalınan güvenli kanallar üzerinden bilgi ve istihbarat paylaşımı yapacak. Elde edilen gizlilik dereceli belgeler, "bilmesi gereken" prensibiyle korunacak ve üçüncü ülkeler ya da şirketlerle paylaşılamayacak. Anlaşma, onay belgelerinin sekretaryaya tevdi edilmesinin ardından yürürlüğe girecek ve süresiz olarak geçerliliğini koruyacak. Metne göre taraflar, anlaşmanın yürürlüğe girmesini takip eden ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan ayrılamayacak. 10 yılın ardından ise en az 3 ay önceden yazılı bildirimde bulunarak çekilme hakkı kullanılabilecek. Anlaşma diğer ülkelere açık ama 'isteyen her ülke' dahil olamayacak. Bunun için önce ittifakın kurumsallaşma sürecinin tamamlanması ve üzerinde durulan bazı yapıların belirlenmesi gerekiyor. Ayrıca ittifaka girecek ülkenin, ülkelerin bağımsızlık, egemenlik ve toprak bütünlüğüne saygı, iç işlerine karışmama gibi uluslararası hukukun ilkelerine saygı duyması zorunlu tutulacak. Bu konuda bir savunma sorumluluğu üstlenebilme yeteneğine sahip olması da şart görülecek. Türkiye, Mekke Ortak Savunma Anlaşması ile barış diplomasisi konusunda bireysel sürdürdüğü çabasını taraf ülkelerle genişletmeyi hedefliyor.