Kastelli’den Thodex’e, İmar Bankası’ndan Fon krizine uzanan hikâye: İşte Türkiye’nin 44 yıllık finansal hafızası

//SEBAHATTİN AYAN - İSTANBUL// Türkiye’nin ekonomi tarihi, yalnızca döviz ve enflasyon krizlerinden değil, vatandaşların birikimlerini etkileyen finansal skandallardan da oluşuyor. 1982’deki Banker Kastelli krizinden 1994 ve 2001 ekonomik krizlerine, İmar Bankası dosyasından Çiftlik Bank ve Thodex olaylarına kadar birçok gelişme, finansal sistemde güven, şeffaflık ve denetimin önemini ortaya koydu.

1980’li yılların başında faizlerin serbestleşmesiyle bankerlik faaliyetleri hız kazandı. Yüksek getiri arayan vatandaşların yöneldiği sistemde, bankalarla bankerler arasındaki ilişkiler önemli bir yer tuttu. Ancak ödeme güçlükleri ve mevduat sertifikalarının satışına getirilen sınırlamalar krizi derinleştirdi. Banker Kastelli olarak tanınan Cevher Özden’in 1982’de yurt dışına çıkması paniği artırdı. Özden, 28 Eylül 1982’de Türkiye’ye getirildi. Bankerler krizi, dönemin ekonomi yönetimini de etkiledi; Turgut Özal ile Maliye Bakanı Kaya Erdem 13 Temmuz 1982’de istifalarını sundu.

1994’te döviz piyasasında yaşanan sert dalgalanma, Türk lirasının değer kaybetmesine, faizlerin yükselmesine ve finansal sistemde baskının artmasına yol açtı. 2000–2001 döneminde ise bankacılık sistemindeki kırılganlıklar ve ekonomik istikrarsızlık ağır bir krize dönüştü. Şubat 2001’de Türk lirası büyük değer kaybederken üretim, istihdam ve şirketlerin finansmana erişimi olumsuz etkilendi.

2003’te İmar Bankası’nın faaliyetlerinin durdurulmasıyla banka kayıtları ile mevduat ve menkul kıymet işlemlerine ilişkin bilgiler arasındaki ciddi uyumsuzluklar ortaya çıktı. Süreç, müşterilerin varlıklarının belirlenmesi, kayıtların doğruluğu ve denetim mekanizmalarının etkinliği konularını gündeme taşıdı.

Çiftlik Bank, internet üzerinden yatırım ve üretim faaliyeti izlenimi veren bir sistemle çok sayıda kişiden para topladı. Ödeme sorunlarının ardından başlayan adli süreçte sistemin kurucusu Mehmet Aydın hakkında mahkûmiyet kararları verildi. 2021’de Thodex kripto para platformunun işlemlerini durdurması ve kullanıcıların varlıklarına erişememesi de geniş çaplı bir soruşturmayı beraberinde getirdi. Her iki olay, yatırımcıların gerçek faaliyetleri doğrulamasının ve finansal denetimin önemini ortaya koydu.

Eylül 2026’da bazı yatırım fonlarında yaşanan likidite sorunları ve geri alım taleplerine ilişkin sıkıntılar, finans piyasalarında baskı oluşturdu. SPK, yedi portföy yönetim şirketinin kurucusu olduğu 131 fonun tasfiye sürecini başlattı. Reuters’ın aktardığı bilgilere göre süreç, 353 binden fazla yatırımcıyı ve 18 milyar doların üzerinde varlık büyüklüğünü ilgilendiriyor. Bu tutar toplam varlık büyüklüğünü ifade ediyor; yatırımcıların aynı miktarda zarar ettiği anlamına gelmiyor.

Banker Kastelli’den İmar Bankası’na, Çiftlik Bank’tan Thodex’e ve günümüzdeki fon tasfiyesine uzanan olaylar, farklı ekonomik ve hukuki koşullarda yaşandı. Ancak hepsinde yatırımcı güveni, risklerin açıklanması ve denetimin etkinliği önemli başlıklar olarak öne çıktı. Türkiye’nin finansal geçmişi, yüksek kazanç beklentisinin tek başına güvence olmadığını gösteriyor. Asıl mesele, risklerin zamanında tespit edilmesi, finansal kuruluşların şeffaf çalışması ve mağduriyet ortaya çıktığında yatırımcı haklarının nasıl korunacağı. Aradan geçen 44 yılda finansal araçlar değişse de vatandaşın birikimini koruma sorumluluğu önemini koruyor.