İş dünyasında yapay zekâ tartışması! Yeni eşitsizlik alanı oldu

Uluslararası raporlardan derlenen bilgilere göre, üretken yapay zekâda kurumsal gündem artık şirketlerin bu teknolojiyi kullanıp kullanmadığından çok, hangi yoğunlukta, hangi bütçeyle ve hangi kurallar çerçevesinde kullandığına odaklanıyor.

ABD merkezli kurumsal harcama platformu Ramp AI Index verileri, yapay zekâ kullanımında şirketler arasındaki farkın belirginleştiğini gösterdi. Rapora göre, yapay zekâ harcamasında en üst yüzde 1'lik dilimde yer alan şirketlerin çalışan başına aylık yapay zeka harcaması yaklaşık 7 bin 450 dolara ulaşırken, en üst yüzde 10'luk dilimde bu tutar 611 dolar seviyesinde gerçekleşti. Medyan şirkette ise çalışan başına aylık yapay zekâ harcaması yalnızca 11,38 dolar oldu.

Ramp'in 70 binden fazla ABD şirketinin anonimleştirilmiş kart ve fatura ödeme verilerine dayanan endeksi, yapay zekâ benimsemesinde sadece kullanıcı sayısının değil, kullanım yoğunluğunun da önemli hale geldiğini ortaya koydu.

Bu tablo, iş dünyasında yapay zekâ erişiminin standart bir kurumsal araç olmaktan çıkıp, şirketlerin finansal gücü, teknoloji stratejisi ve risk iştahına bağlı olarak farklılaşan bir rekabet unsuruna dönüştüğüne işaret ediyor.

Bazı şirketler çalışanlarına çoklu yapay zekâ modeli, kodlama ajanları, API tabanlı araçlar ve kurumsal abonelikler sunarken, bazıları yalnızca temel aboneliklerle sınırlı kalıyor ya da veri güvenliği, telif hakkı, müşteri hassasiyetleri ve mevzuat riskleri nedeniyle kullanımı kısıtlıyor.

ERİŞİM, EĞİTİM VE KURALLAR BELİRLEYİCİ OLACAK OECD'nin Kasım 2025 tarihli KOBİ'lere yönelik üretken yapay zekâ araştırması da şirketlerin bu alandaki çekincelerini ortaya koydu. Araştırmaya göre, KOBİ'lerin yüzde 31'i üretken yapay zekâ kullanırken, bu teknolojiyi kullanmayan şirketlerde aracın yapılan işe uygun görülmemesi, telif, hukuk ve mevzuat endişeleri, sisteme girilen bilgilerin nasıl kullanılacağına dair kaygılar ve çalışanların gerekli becerilere sahip olmaması başlıca engeller arasında yer aldı.

Aynı araştırma, üretken yapay zekâ kullanan KOBİ'lerin yalnızca yüzde 28,6'sının çalışanlar için kullanım yönergesi hazırladığını gösterdi. Bu durum, şirketlerde yapay zekâ kullanımının çoğu zaman kapsamlı kurumsal politika yerine bireysel inisiyatiflerle ilerlediğine işaret ediyor.

Kurumsal rehber eksikliği, "gölge yapay zekâ" olarak adlandırılan kontrolsüz kullanım riskini de artırıyor. Çalışanların şirket onayı ya da açık yönlendirme olmadan yapay zeka araçlarını kullanması, kurumsal verilerin dış sistemlere aktarılması, telifli içeriklerin iş süreçlerine dahil edilmesi ve hatalı çıktıların karar alma süreçlerinde kullanılması gibi riskleri beraberinde getirebiliyor.

McKinsey'in Ocak 2025 tarihli iş yerinde yapay zekâ raporu da çalışanların bu dönüşümde daha fazla destek ve eğitim beklediğini ortaya koydu. Rapora göre, şirketlerin önemli bölümü yapay zekâ yatırımlarını artırmayı planlarken, çalışanların bu araçları verimli ve güvenli kullanabilmesi için kurumsal yönlendirme, eğitim ve destek mekanizmalarına ihtiyaç duyuluyor.

McKinsey'e göre çalışanlar üretken yapay zekâ kullanımında çoğu zaman yöneticilerin tahmin ettiğinden daha hızlı hareket ediyor. Bu da şirketler için yalnızca teknoloji yatırımı yapmanın yeterli olmadığını, kullanım politikaları, beceri geliştirme programları ve risk yönetimi mekanizmalarının aynı anda oluşturulması gerektiğini gösteriyor.

Uzmanlara göre, yapay zekâ dönüşümünde eşitsizlik yalnızca şirketler arasında değil, aynı şirket içindeki çalışan grupları arasında da ortaya çıkabiliyor. Kurumsal aboneliklere erişimi olan, eğitim alan ve iş süreçlerinde yapay zekâ kullanımına teşvik edilen çalışanlar daha fazla verimlilik kazanımı elde ederken, erişimi sınırlı ya da kuralları belirsiz çalışanlar bu dönüşümün dışında kalabiliyor.

Bu nedenle şirketler bir yandan verimlilik artışı sağlamak için yapay zekâ araçlarını yaygınlaştırmaya çalışırken, diğer yandan gizlilik, güvenlik, telif, doğruluk ve hesap verebilirlik risklerini yönetmek için kullanımı sınırlandırıyor.

Kurumsal yapay zekâ dönüşümünde gelinen nokta, teknolojinin sadece teknik bir yatırım değil, aynı zamanda insan kaynağı, yönetişim ve rekabet eşitliği meselesi haline geldiğini gösteriyor.