İnternet alışverişlerinde yeni tehlike

ABD Federal Ticaret Komisyonu’nun (FTC) yeni raporuna göre verileriniz, sadece reklamlar için değil, fiyatları belirlemek için de kullanılıyor.

FTC tarafından yayımlanan yeni bir rapor, çevrim içi alışverişte tüketicilerin kişisel verilerinin fiyatları belirlemek için kullanıldığını ortaya koydu.

“Gözetim fiyatlandırması” olarak adlandırılan bu uygulama, kullanıcıların tarayıcı geçmişi, konum bilgileri ve hatta fare hareketlerini analiz ederek aynı ürün için farklı fiyatlar sunulmasına yol açıyor.

FTC raporuna göre, perakendeciler “aracı firmalar” ile çalışarak fiyatlarını algoritmik olarak ayarlıyor ve hedefliyor. Bu sistem, bir ürünün fiyatının sabit bir özellik olmaktan çıkıp, tüketiciye bağlı bir değişken haline gelmesini sağlıyor.

Rapora göre bir ürünün fiyatı ya da promosyonu, tüketiciyle ilgili veriler, davranışlar, tercihler, konum, alışveriş zamanı ve kullanılan kanal gibi çeşitli girdilere göre değişiklik gösterebilir.

Örneğin, yeni ebeveyn olarak profillendirilen bir tüketiciye, bebek termometrelerinin daha pahalı olanları arama sonuçlarının ilk sıralarında gösterilebilir. Ayrıca, kozmetik firmalarının tüketicilerin cilt tipi ve tonu gibi “ayrıntılı tüketici verilerine” dayalı olarak farklı promosyonlar sunabileceği de raporda belirtiliyor.

FTC'ye göre bu aracılar, marketlerden giyim perakendecilerine kadar çeşitli mal veya hizmet satan en az 250 müşteriyle çalıştı ve bu uygulamanın yaygın olarak benimsenmesinin tüketicilerin ürün satın alma ve şirketlerin rekabet etme şeklini temelden değiştirebileceği sonucuna vardı. FTC, geçen yıl MasterCard, Revionics, Bloomreach, JPMorgan Chase, Task Software, PROS, Accenture ve McKinsey & Co. gibi sekiz “aracı” firmadan algoritmalarını ve kişisel verileri nasıl kullandıklarını açıklamalarını istemişti.

Konu hakkında eski FTC Başkanı Lina M. Khan bu hafta yaptığı açıklamada, “FTC gözetim fiyatlandırması uygulamalarını araştırmaya devam etmelidir çünkü Amerikalılar ödedikleri fiyatları belirlemek için özel verilerinin nasıl kullanıldığını ve firmaların aynı mal veya hizmet için farklı kişilerden farklı fiyatlar talep edip etmediğini bilmeyi hak ediyor” dedi. FTC, gözetim fiyatlandırmasıyla ilgili tüketici deneyimlerini ve bu araçların rakipler üzerinde haksız avantaj sağlayıp sağlamadığı konusunda iş dünyasından yorumları da talep ediyor. Kamuoyu görüşleri, 17 Nisan’a kadar alınacak.

Bu tür fiyatlandırma yöntemleri yeni değil. Örneğin, seyahat blog yazarları kullanıcıların, uluslararası uçuşlarda daha ucuz fiyatlar bulabilmek için VPN kullanarak konumlarını düşük gelirli ülkelere ayarlamalarını tavsiye ediyor. Öte yandan Yale Üniversitesi ekonomi profesörü Jidong Zhou’nun araştırması, bu tür fiyatlandırmanın bazı durumlarda fiyatları düşürebileceğini, ancak büyük şirketlerin veriler üzerinde tekel oluşturduğu durumlarda adaletsiz fiyatlandırmalara yol açabileceğini belirtiyor. Aynı sistemin Türkiye'de de ugulanıp uygulanmadığına dair bir bilgi bulunmuyor.