Diyabet hastalarının oruç reçetesi! Güvenli değil: Kan şekeri o seviyedeyse buna yol açıyor! Tip 1 mi, Tip 2 diyabet misiniz?

Diyabetle yaşayan bireyler için oruç tutmak önemli soruları, ciddi sağlık risklerini beraberinde getirebilir. Günümüzde dünya genelinde milyonlarca diyabet hastası, hekim uyarılarına rağmen Ramazan ayında oruç tutmayı tercih etmektedir. Peki bu ne anlama geliyor? Diyabet hastaları Ramazan'da oruç tutabilir mi? Tutarsa nelere dikkat etmeli?

Diyabet hastalarının Ramazan ayında oruç tutarken sağlıklı kalabilmesi için uzmanlar bazı önerilerde bulunmaktadır: Parlar'a konuşan Prof. Dr. Mustafa Kanat sorulara cevap verdi... Bu noktada hekimlerin görevi, hastaya yalnızca "oruç tut" ya da "tutma" demek değil; bilimsel kanıtlar ışında hastalarını bilgilendirmek, riskleri anlatmak ve mümkün olan en güvenli yolu birlikte belirlemek olmalı. Oruç Vücutta Neleri Değiştiriyor? Sağlıklı bireylerde oruç sırasında vücut, enerji dengesini oldukça ustaca ayarlar. Yemek yenmediğinde insülin düzeyi düşer, karaciğerdeki şeker depoları kullanılır ve gerektiğinde yağlar devreye girer. Bu doğal uyum sayesinde kan şekeri genellikle belirli bir aralıkta kalır.

Ancak diyabet hastalarında bu denge bozulmuştur. Özellikle insülin kullanan ya da insülin salgısı yetersiz olan bireylerde uzun süreli açlık; Hipoglisemi (kan şekerinin tehlikeli şekilde düşmesi). Hiperglisemi (kan şekerinin aşırı yükselmesi). Diyabetik ketoasidoz. Sıvı kaybı ve tansiyon düşüklüğü gibi ciddi sorunlara yol açabilir. En Büyük Risk: Hipoglisemi Ramazan'da diyabetli hastalar için en sık ve en tehlikeli sorunlardan biri hipoglisemidir. Özellikle insülin veya sülfonilüre grubu bazı şeker düşürücü ilaçları kullanan hastalarda, uzun açlık saatleri kan şekerinin ani ve fark edilmeden düşmesine neden olabilir.

Büyük epidemiyolojik çalışmalara göre, Ramazan ayında şiddetli hipoglisemi riski: Tip 1 diyabetlilerde yaklaşık 5 kat, Tip 2 diyabetlilerde ise yaklaşık 7 kat artmaktadır. Bu nedenle "biraz sabredeyim geçer" yaklaşımı son derece tehlikelidir. Kan şekeri belirli bir seviyenin altına düşerse (70 mg/dl), oruç derhal bozulmalıdır. Bu hem tıbben hem de dini açıdan gereklidir. Ramazan'da sadece düşük kan şekeri değil, yüksek kan şekeri de önemli bir problemdir. İftar sofralarında aşırı ve dengesiz yemek, tatlı tüketimi ve ilaç dozlarının yanlış ayarlanması; kan şekerinin ciddi şekilde yükselmesine yol açabilir. Bilimsel veriler, Ramazan ayında hastaneye yatış gerektiren hiperglisemi ve ketoasidoz vakalarının da belirgin şekilde arttığını göstermektedir. Kimler Oruç Tutmamalı? Uzmanlar bazı hasta gruplarında Ramazan orucunun yüksek riskli olduğunu açıkça belirtmektedir: Son aylarda ciddi hipoglisemi yaşamış olanlar. Kan şekeri kontrolü kötü olan tip 1 diyabet hastaları. Hipoglisemiyi fark edemeyen (hipoglisemi farkındalığı olmayan) hastalar. Gebe diyabet hastaları. İleri böbrek yetmezliği olanlar. Diyabetik ketoasidoz öyküsü olanlar. Bu gruptaki hastalar için oruç, sağlık açısından ciddi tehlike oluşturabilir.

Daha Düşük Riskli Hastalar Kimler? Öte yandan, bazı hastalar uygun önlemlerle Ramazan'ı çok daha güvenli geçirebilir: Diyetiyle veya metformin gibi düşük riskli ilaçlarla iyi kontrol altında olan tip 2 diyabetliler GLP-1 bazlı yeni nesil ilaç tedavisi kullanan hastalar Düzenli kan şekeri takibi yapabilen, bilinçli ve eğitimli hastalar Ancak bu grupta bile doktor kontrolü ve ilaçların Ramazan ayına yönelik yeniden düzenlenmesi son derece önemlidir. Ramazan Öncesi Hazırlık Şart En önemli konuların bir tanesi Ramazan öncesinde mutlaka tıbbi değerlendirme ve eğitim yapılmasıdır. Bu değerlendirme mümkünse Ramazan'dan 1–2 ay önce hafta önce gerçekleştirilmelidir. Bu süreçte: İlaç ve insülin dozları yeniden düzenlenir. Beslenme planı gözden geçirilir. Kan şekeri ölçüm sıklığı belirlenir. Hastaya "ne zaman orucu bozması gerektiği" açıkça anlatılır. (70 mg altında ve 300 mg üzerinde kan şekeri olması durumunda) İftar ve Sahurda Nasıl Beslenmeli? Ramazan'da beslenme, diyabet yönetiminin merkezindedir. İftar sofralarında aşırı karbonhidrat ve yağdan kaçınılmalı Sahur mutlaka yapılmalı ve geç saate bırakılmalıdır Kompleks karbonhidratlar (tam tahıl, lifli gıdalar) tercih edilmelidir. Bol sıvı alınmalı, susuz kalınmamalıdır. Kan Şekeri Ölçmek Orucu Bozar mı? Bu soru Ramazan ayında en sık sorulan sorulardan biridir. Cevap nettir: Hayır, kan şekeri ölçmek orucu bozmaz. Aksine, düzenli ölçüm yapılmaması ciddi risk oluşturur. Son Söz: Oruç Bir İbadettir, Sağlık da Öyle. Bilimsel veriler bize şunu açıkça söylüyor: Diyabetli bireylerde Ramazan, ancak bilinçli, planlı ve bireyselleştirilmiş bir yaklaşımla güvenli olabilir. En doğru karar, hastanın kendi inancı, hekim önerisi ve bilimsel veriler ışığında birlikte verilmelidir. Unutmayalım: Sağlığı korumak da bir ibadettir.