Direksiyon başında dokunmatik tehlikesi! Fiziksel tuşu olmayan otomobil 5 yıldızı unutsun

Otomotiv sektörü son on yılda dijitalleşme odağında direksiyon simidinden kapı kollarına, gösterge panellerinden klima kontrollerine kadar pek çok bileşeni yeniden tasarladı. Büyük ekranlar, dokunmatik yüzeyler ve minimal kokpit anlayışı teknoloji algısını güçlendirirken, kullanıcı tarafında geleneksel unsurlara yönelik talep varlığını koruyor.

İTO 52. Komite Başkanı ve Motor Aşin CEO’su Saim Aşçı, üreticilerin kullanım alışkanlıkları ve güvenlik regülasyonlarının baskısıyla bazı konularda geri adım atmak zorunda kaldığını belirterek, “Kullanıcı içten yanmalı motorun sesini, konvansiyonel araçlardaki mekanikliği, tuş ve buna benzer nostaljik kombinasyonu hala deneyimlemek istiyor. Ancak bugün gelinen noktada, bu dönüşümün güvenlik ve kullanıcı davranışı üzerindeki etkileri yeniden tartışılmaya başlandı. Başlarda sadece bir tartışma konusu olan dijitalleşme, gelinen boyutta güvenlik konusunu ilgilendirecek farklı bir yere evrildi” dedi.

Küresel ölçekte elektriklileşmenin yanı sıra dijitalleşmenin doğurduğu sorunlar da sektörün gündeminde yer alıyor. Özellikle Uzak Doğu’da içeri çekmeli kapı kollarının açılmaması nedeniyle yaşanan ve ölümlü sonuçlar doğuran kazalar, tasarım tercihleri konusunda yeni bir yaklaşımı beraberinde getirdi. Bu durumun yasal mevzuat ve akreditasyon süreçlerinde kayıt altına alınması gerekliliği de ortaya çıktı.

Çin’de yoke tipi direksiyon simidi, gömülü dış kapı kolları ve aşırı dijitalleştirilmiş iç mekân donanımlarına yönelik kısıtlama hazırlıkları gündeme gelirken, Avrupa’da Euro NCAP, temel fonksiyonların fiziksel kontrol olmaksızın sunulmasının güvenlik puanlarını düşüreceğini açıkladı (Euro NCAP Roadmap 2026, 2024).

Konuya dair önemli tespitlerde bulunan Motor Aşin CEO’su Aşçı “Buna karşı ülkeler tedbirlerini almaya başladı. Gerçekten de dijitalleşmenin çok yoğun olduğu araçlarda insan dikkatini daha fazla dağıtacak, yoldan ayıracak birçok konu gündeme geliyor. Bunun sadece dokunmatik ekranlar olarak değil, araç içi eğlence sistemlerinin de veya bağlanabilirlikle dış dünyaya açılan internet erişimde sürüş güvenliği açısından tedirgin edici. Araştırmalar, sürüş sırasında dokunmatik ekran kullanımının dikkat dağınıklığını ciddi biçimde artırdığını ortaya koyuyor. NHTSA verilerine göre, araç içi ekran üzerinden yapılan işlemler sürücünün dikkatini yoldan ortalama 2 ila 3 saniye ayırmasına neden oluyor; bu süre, 90 km/s hızda yaklaşık 70 metreyi kontrolsüz kat etmek anlamına geliyor. Aynı çalışmalarda dokunmatik ekran temelli kontrollerin, fiziksel butonlara kıyasla sürüş sırasında hata yapma riskini yüzde 20 ila 25 oranında artırdığı belirtiliyor (NHTSA Driver Distraction Report, 2022). Fren mesafeleri testlerinde 3-4 metrenin dahi kritik öneme sahip olduğunu konuşurken geldiğimiz nokta ilginç” ifadelerine yer verdi.

Öte yandan tüketici alışkanlıkları tarafında da benzer bir eğilim gözlemleniyor. J.D. Power’ın ABD ve Avrupa’da yaptığı kullanıcı deneyimi araştırmalarına göre, yeni araç kullanıcılarının yüzde 68’i klima, ses sistemi ve cam buğu çözme gibi temel fonksiyonlarda fiziksel tuş tercih ettiğini belirtiyor. Bu veriler, sektörün teknoloji odaklı tasarımlarının, geniş kullanıcı kitlesi açısından pratiklik ve güvenlik beklentisiyle örtüşmediğini açıkça gösteriyor.

Regülasyon cephesinde verilen mesajın net olduğunu vurgulayan Aşçı, “Tasarım özgürlüğü, güvenliğin önüne geçemez. Euro NCAP’in 2026 sonrası değerlendirme kriterlerinde sinyal, dörtlü flaşör, cam buğu çözme ve klima gibi fonksiyonların fiziksel olarak erişilebilir olmaması doğrudan puan kırma gerekçesi sayılacak. Bu durum, aynı aracın yalnızca kokpit arayüzü nedeniyle beş yıldız yerine dört yıldız alabilmesi anlamına geliyor. Avrupa pazarı için üretim yapan firmalar bu nedenle mevcut platformlarını yeniden revize etmek zorunda kalacak” dedi.

Ürün ve tedarik zinciri açısından da konuya açıklık getiren Saim Aşçı, “Son beş yılda araç içindeki mekanik buton sayısı ortalama yüzde 40 azalırken, tek bir ekranın yönettiği fonksiyon sayısı yaklaşık üç kat arttı. Şimdi tersine bir yönelim söz konusu. Üreticiler yeniden fiziksel anahtar grupları, mekanik klima panelleri ve direksiyon üzeri gerçek tuşlara yönelmek zorunda kalacak. Bu da yeni kalıp yatırımları, yeni tedarikçi anlaşmaları ve mevcut araç platformlarında parça revizyonu anlamına geliyor. Orta vadede bu dönüşümün OEM maliyetlerini araç başına 200 ila 400 dolar artıracağı öngörülüyor (Boston Consulting Group Automotive Electronics Outlook).” şeklinde konuştu.

Satış sonrası hizmetler ve yedek parça tarafında ise maliyet farkı daha belirgin. Dokunmatik ekran tabanlı multimedya sistemlerinde tek bir ekran arızasının ortalama onarım maliyeti 15 ila 25 bin TL seviyesinde bulunurken, fiziksel bir düğme ya da anahtar grubunun değişimi çoğu zaman 500 ila 1500 TL bandında gerçekleşiyor. Sigorta şirketleri ve filo firmaları yüksek maliyetli ekran hasarlarını hasar frekansı açısından risk unsuru olarak tanımlıyor. Fiziksel kontrollerin yeniden tercih edilmesi, satış sonrası pazarda daha modüler ve maliyet açısından daha öngörülebilir bir yapı oluşturuyor. Aşçı, sözlerini “Teknoloji, sürücünün hayatını kolaylaştırdığı sürece değerlidir. Eğer sürücünün gözünü yoldan ayırıyor, refleks süresini uzatıyor ve servis maliyetlerini artırıyorsa, bu artık bir konfor değil, sistemli bir risk unsuruna dönüşür” diyerek tamamladı.