Dev hamle: 24 milyar liralık geliri olan üç dev proje devletin kontrolüne geçiyor

Türkiye Gazetesi'nde yer alan habere göre, Türkiye’nin en önemli ulaşım koridorlarını oluşturan yaklaşık 1.550 kilometrelik otoyol ağı ile birlikte üç mega köprü, kamu mülkiyetine geçecek. Devlete geçecek projeler arasında Yavuz Sultan Selim Köprüsü, Kuzey Marmara Otoyolu, İstanbul-İzmir Otoyolu ve Osmangazi Köprüsü, 1915 Çanakkale Köprüsü ve Otoyolu, Ankara-Niğde Otoyolu ile Menemen-Aliağa-Çandarlı Otoyolu bulunuyor.

Devralma süreci 2028 yılında Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve bağlantı yollarıyla başlayacak. Süreç 2030’da Kuzey Marmara Otoyolu ve Menemen-Aliağa-Çandarlı Otoyolu devam edecek. 1915 Çanakkale Köprüsü ve Otoyolu 2034’te Ankara-Niğde ve İstanbul-İzmir Otoyolları ise 2035’te devralınacak. Bakanlık verilerine göre 2025’te otoyol ve köprülerden toplam 1 milyar 122 milyon araç geçişi gerçekleşti.

Kamu-Özel İş Birliği modeliyle yapılan otoyol ve köprülerden geçen araç sayısı ise 536 milyon 430 bin 450 oldu. Aynı yıl Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nden 21,2 milyon araç geçti. Otomobil için uygulanan 95 liralık geçiş ücreti üzerinden yapılan hesaplamaya göre köprüden yıllık yaklaşık 2 milyar liralık brüt gelir oluşuyor. Osmangazi Köprüsü’nden geçen 19 milyon 460 bin araç dikkate alındığında otomobil başına 995 liralık ücret üzerinden hesaplanan yıllık brüt gelir 19,4 milyar liraya ulaşıyor. 1915 Çanakkale Köprüsü’nde ise 2 milyon 680 bin araç geçişi bulunuyor. Aynı tarife üzerinden yapılan hesaplamaya göre köprüden yıllık yaklaşık 2,6 milyar liralık brüt gelir elde edilebiliyor. Yalnızca üç köprüdeki mevcut trafik ve geçiş ücretleri dikkate alındığında yıllık yaklaşık 24 milyar liralık brüt gelir potansiyeli ortaya çıkıyor.

Devralınacak otoyolların da sisteme eklenmesiyle bu potansiyel çok daha yüksek seviyelere ulaşacak. Söz konusu projelerin işletme, bakım ve finansman açısından sürdürülebilirliği için üç farklı model değerlendiriliyor.

Bakanlık ayrıca otoyol ve köprülerin devralınmasının ardından işletme modeline ilişkin farklı alternatifler üzerinde çalışıyor. Buna göre söz konusu projelerin işletme, bakım ve finansman açısından sürdürülebilirliği için üç farklı model değerlendiriliyor.

İlk modelde otoyol ve köprülerin tamamen kamu eliyle işletilmesi öngörülüyor. Bu senaryoda işletme ve bakım faaliyetleri doğrudan devlet tarafından yürütülecek, elde edilen bütün gelir kamuya aktarılacak.

İkinci modelde ise belirli hatlarda veya dönemlerde ücretsiz ya da düşük ücretli kullanım seçenekleri gündeme gelebilecek. Özellikle trafik yoğunluğu düşük olan kesimlerde veya sosyal politika kapsamında bazı geçişlerin ücretsiz hâle getirilmesi üzerinde duruluyor.

Üçüncü modelde ise işletme hakkının yeniden özel sektöre devredilmesi seçeneği bulunuyor. Bu kapsamda projelerin belirli sürelerle yeniden ihale edilerek özel sektör tarafından işletilmesi, ancak mülkiyetin kamuya ait kalması planlanıyor.

Bakanlık verilerine göre Türkiye’deki kara yolu ağının toplam ekonomik değeri yaklaşık 180 milyar dolar seviyesinde iken bu büyüklüğün yaklaşık 44 milyar dolarlık kısmı, Kamu-Özel İş Birliği (Yap- İşlet-Devret) projeleri oluşturuyor. Türkiye’deki yol ağının 3 bin 796 kilometresini otoyol, 30 bin 786 kilometresini devlet yolu ve 33 bin 928 kilometresini ise il yolu olmak üzere toplam 68 bin 510 kilometre uzunluğunda bulunuyor.

HANGİ PROJE NE ZAMAN DEVRALINACAK? 2028 - Yavuz Sultan Selim Köprüsü, 2030 - Kuzey Marmara Otoyolu, 2030 - Menemen-Aliağa-Çandarlı Otoyolu, 2034 - 1915 Çanakkale Köprüsü ve Otoyolu