Ateş düşürücü şurup zehirlenmesine dikkat! Uzmanı tek tek anlattı: Karaciğeri riske atıyor! Peki ya biz ne yapmalıyız

Çocuklarda ateşin yükselmesi ebeveynler için çoğu zaman büyük bir paniği ve panikle yapılan yanlış ilaç kullanımlarını beraberinde getiriyor. Çocuğun ateşi henüz yükselmeden koruma amaçlı verilen ya da "ateşli havaleyi önler" düşüncesiyle bilinçsizce başvurulan ateş düşürücü şuruplar, çocuk sağlığını ağır risklerle karşı karşıya bırakıyor.

Özellikle parasetamol etken maddesinin önerilen dozun üzerinde kullanımının karaciğerde kalıcı hasara ve hatta karaciğer yetmezliğine yol açabileceği uyarısında bulunan Çocuk Sağlığı ve Peki ya biz ne yapmalıyız? Hastalıkları Uzm. Dr. Erkan Aslan, ateş düşürücü şurup kullanımındaki doğru bilinen yanlışları açıkladı. Şurup dozunun yaştan ziyade kiloya göre belirlenmesi gerektiğine dikkat çeken Aslan; mutfak kaşığıyla ilaç vermenin getirdiği tehlikelerden ilaç zehirlenmesi belirtilerine, ilacın kusulması durumunda izlenecek yoldan 3 aydan küçük bebeklerdeki kritik ateş sınırına kadar ebeveynlerin hayatını kolaylaştıracak hayati bilgileri aktardı.

Çocuklarda ateş, ailelerde endişeye neden olan sağlık sorunlarının başında geliyor. Bazı ebeveynler çocuklarının ateşinin yükseleceği düşüncesiyle henüz ateş ölçümünde bir yükselme yokken ateş düşürücü şurup verebiliyor. Oysa ateş düşürücülerin gereksiz kullanımı ve yanlış dozda verilmesi, çocuğun sağlığını riske atabiliyor.

Ateş yükselmeden şurup vermek doğru mu? Peki ne doğru? Çocuğun ateşinin yükselmesini önlemek amacıyla, herhangi bir belirti veya hekim önerisi olmadan ateş düşürücü verilmesi doğru değildir. Ateş, vücudun enfeksiyonlara karşı geliştirdiği doğal yanıtlardan biridir. Bu ilaçlar ateşli havaleyi önler mi? Ateş düşürücü ilaçların temel amacı yalnızca termometredeki değeri düşürmek değil, ateş nedeniyle huzursuzluk ve rahatsızlık yaşayan çocuğun kendini daha iyi hissetmesini sağlamaktır. Ayrıca bu ilaçların ateşli havaleyi önlediği düşünülmemelidir.

Fazla şurup hangi organlara zarar verebilir? Ateş düşürücü şurupların güvenliği, ilacın etken maddesine, dozuna, kullanım sıklığına ve çocuğun sağlık durumuna bağlıdır. Özellikle parasetamolün gereğinden fazla verilmesi karaciğerde ciddi hasara, ağır vakalarda karaciğer yetmezliğine neden olabilir. İbuprofenin aşırı kullanımı ise böbrek hasarı, mide-bağırsak sorunları ve bazı durumlarda kanama riskini artırabilir. Kusma, ishal ve sıvı kaybı yaşayan çocuklarda ibuprofen kullanımı ayrıca dikkat gerektirir. Şuruptan zehirlenme belirtileri hemen ortaya çıkar mı? Fazla ilaç verilmesi durumunda başlangıçta belirgin bir şikâyet görülmemesi, risk olmadığı anlamına gelmez. Özellikle parasetamol zehirlenmesinde belirtiler gecikebilir. Önerilen doz aşılmışsa belirti beklenmeden acil tıbbi değerlendirme alınmalıdır. Şurup hangi ölçüte göre verilmeli: yaş mı, kilo mu? Çocuklarda ilaç dozu belirlenirken ilacın etken maddesi ve konsantrasyonu, çocuğun kilosu, yaşı ve ürünün kullanım talimatı birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle çocuklarda kilo, doz hesaplamasında önemli bir ölçüttür; ancak yalnızca kiloya bakılarak her şurup için aynı doz uygulanamaz.

En çok hangi hatalar yapılıyor? Aileler nelere dikkat edilmeli? Şişenin üzerinde yazan mililitre miktarı, ilacın içerdiği etken madde miktarıyla karıştırılmamalıdır. Aynı etken maddeyi farklı yoğunluklarda içeren şuruplar bulunabilir. Bu nedenle doz, kutu veya prospektüsteki talimata ve hekimin önerisine uygun olarak, ölçüm şırıngası ya da ürünle birlikte verilen ölçekle verilmelidir. Mutfak kaşığı kullanmak, yanlış ölçüme yol açabilir. Ailelerin dikkat etmesi gereken bir diğer konu da aynı etken maddeyi içeren farklı ilaçların birlikte kullanılmasıdır. Örneğin, parasetamol içeren bir ateş düşürücüyle parasetamol içeren bir soğuk algınlığı ilacının birlikte verilmesi, farkında olmadan doz aşımına neden olabilir. Parasetamol ve ibuprofen de sağlık profesyoneli önermedikçe aynı anda verilmemeli veya dönüşümlü kullanılmamalıdır. Ateş düşürücü şurup aç mı, tok mu verilmelidir? Bu sorunun yanıtı kullanılan ilaca göre değişir. Parasetamol genellikle yemekle birlikte veya aç karnına verilebilir. İbuprofen ise mide rahatsızlığını azaltmak amacıyla tercihen yemekle birlikte ya da yemekten sonra verilebilir. Bununla birlikte her ürünün kendi kullanım talimatı dikkate alınmalıdır. Ateş düşürücü şurup verilmeden önce belirli bir yiyeceğin tüketilmesi genel olarak zorunlu değildir. Ancak çocuğun kullandığı başka ilaçlar, mevcut hastalıkları ve sıvı kaybı olup olmadığı değerlendirilmelidir. Özellikle kusma, ishal veya yeterince sıvı alamama durumunda ibuprofen kullanımı konusunda hekime danışılmalıdır. Şuruptan sonra su içirmek doğru mu? Çocuk şurubu aldıktan sonra su içebilir. Su içmek, ağızda kalan ilaç tadını gidermeye yardımcı olabilir. İlacın ardından su verilmesi genel olarak sakıncalı değildir; ancak çocuğun ilacı tamamen yuttuğundan emin olunmalıdır. Çocuk ilacı kusarsa ne yapılmalı? Çocuk ilacı kusturursa veya bir kısmını tükürürse, ne kadarının alındığı bilinmeden aynı doz tekrar verilmemelidir. Bu durumda sağlık profesyonelinden bilgi alınmalıdır. Ateşli çocuğa evde nasıl yaklaşılmalı? Ateş ölçümü güvenilir bir termometreyle yapılmalı, çocuğun genel durumu ve sıvı alımı izlenmelidir. Çocuğun rahat kıyafetler giymesi, yeterli sıvı alması ve dinlenmesi desteklenmelidir. Ateş düşürücüye rağmen çocuğun genel durumu kötüleşiyorsa yalnızca ateş değerine odaklanılmamalıdır. Özellikle üç aydan küçük bebeklerde 38°C ve üzerindeki ateş, acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Nefes almada güçlük, zor uyandırılma, bilinç değişikliği, ense sertliği, basmakla solmayan döküntü veya ilk kez nöbet geçirme gibi bulgular varsa acil yardım alınmalıdır. Ailelerin en önemli sorumluluğu, ateşi kontrol altına almak uğruna gereksiz ilaç kullanmaktan kaçınmak ve doğru doz uygulamaktır. Ateş düşürücü ilaçlar bilinçli ve uygun şekilde kullanıldığında çocuğun rahatlamasına yardımcı olur; ancak yanlış kullanım ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.