160 yıllık kazı tarihinde bir ilk: 2 bin 800 yıllık müzik aleti bulundu

Kültür ve Turizm Bakanlığının Geleceğe Miras Projesi kapsamında sürdürdüğü Troya kazılarında, yaklaşık 2 bin 800 yıllık kemik flüt ile 4 bin 500 yıllık insan biçimli idol başı bulundu. Flüt, 160 yılı aşkın Troya kazıları tarihinde ele geçirilen ilk ve tek müzik aleti olarak kayda geçti.

Kültür ve Turizm Bakanlığından yapılan açıklamaya göre Troya’da farklı dönemlere ait iki buluntu, antik kentin kültür ve sanat tarihine ilişkin yeni veriler sundu. Erken Tunç Çağı’na ait idol başı ile Arkaik Dönem’e tarihlenen kemik flüt, burada yaşayan toplumların sembolik dünyası ve müzik kültürüne ilişkin izleri günümüze taşıdı.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Bakanlığın izin ve destekleriyle Geleceğe Miras Projesi kapsamında yürütülen 2026 yılı kazılarına ilişkin ayrıntıları sosyal medya hesabından duyurdu. Troya’nın binlerce yıllık kültür ve sanat tarihine iki yeni keşifle katkı sunduklarını belirten Bakan Ersoy, paylaşımında şu ifadeleri kullandı:

"Bakanlığımızın izin ve destekleriyle Geleceğe Miras Projemiz kapsamında sürdürdüğümüz 2026 yılı kazılarında, yaklaşık 2.800 yıllık kemik flüt ile 4.500 yıllık insan biçimli bir idol başını gün ışığına çıkardık. Arkaik Dönem’e ait kemik flüt, 160 yılı aşkın Troya kazıları tarihinde bugüne kadar bulunan ilk ve tek müzik aleti. Bu keşifle, Troya’daki müzik kültürüne ilişkin doğrudan bir arkeolojik kanıta ulaştık. Troya II kent kapısı çevresinde bulunan idol başıyla da Erken Tunç Çağı’nın sembolik dünyasını ve Batı Anadolu’daki kültürel etkileşimleri anlamamıza katkı sağlayacak yeni bir eseri günümüze kazandırdık. Troya’nın farklı dönemlerini belgeleyen bu buluntuları bilimsel yöntemlerle araştırarak korumaya ve gelecek kuşaklara aktarmaya devam edeceğiz. Kazı ekibimize, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğümüzün ekiplerine ve çalışmalara katkı sunan tüm mesai arkadaşlarıma teşekkür ediyorum."

TROYA’NIN MÜZİK TARİHİNE DOĞRUDAN KANIT: Arkaik Dönem yerleşim dolgusunda ortaya çıkarılan yaklaşık 2 bin 800 yıllık kemik flüt, Troya’da bugüne kadar bulunan ilk ve tek müzik aleti olması bakımından önem taşıyor. Yaklaşık MÖ. 750–480 yılları arasına tarihlenen Arkaik Dönem’de müzik, dini ritüellerin yanı sıra sosyal ve kamusal yaşamın da önemli unsurları arasındaydı. Yeni buluntu, bu dönemde Troya’daki müzik kültürünün varlığına doğrudan arkeolojik kanıt sunuyor. Flüt gövdesine bağlanan kafa kısmının korunmuş olması, eserin yapısının ve işlevinin değerlendirilmesine katkı sağlıyor. Organik malzemelerden üretilen müzik aletlerinin günümüze ulaşmasının güç olması da buluntunun önemini artırıyor. Dönemin üflemeli çalgıları arasında, farklı uzunluklardaki kemik veya kamış boruların bir araya getirilmesiyle oluşturulan syrinx, diğer adıyla panflüt de bulunuyordu. Üflemeli çalgıların bir bölümü, Dionysos kültü ve onunla bağlantılı ritüellerle ilişkilendiriliyordu.

KENT KAPISI ÇEVRESİNDEN 4 BİN 500 YILLIK İDOL BAŞI: Troya II kent kapısı çevresindeki çalışmalarda bulunan insan biçimli idol başı, yaklaşık MÖ. 2 bin 500 yıllarına tarihleniyor. Erken Tunç Çağı’na ait eser, Troya’nın bu dönemdeki kültürü ve Batı Anadolu’nun sembolik dünyasının araştırılmasına yeni bir veri sağlıyor. Küçük boyutlu insan biçimli idoller, Batı Anadolu’nun MÖ. 3. binyıl arkeolojisinin karakteristik buluntuları arasında yer alıyor. Troya’da daha önce bulunan benzer örnekler ile bölgenin farklı merkezlerinde ele geçirilen idoller, üretim ve kullanım geleneklerinin yanı sıra kültürel etkileşimlerin incelenmesi açısından önem taşıyor. Yaklaşık MÖ. 2500–2300 yıllarına tarihlenen Troya II döneminde kent, Anadolu ile Ege dünyası arasındaki bağlantıların yoğunlaştığı, mimari ve maddi kültür açısından gelişim gösteren merkezlerden biriydi. Yeni idol başı, bu dönemin toplumsal ve kültürel yapısının anlaşılmasına katkı sağlayacak.

ONA ANA KENT KATMANINDA BİNLERCE YILLIK YAŞAM: Troya’nın yerleşim tarihi, MÖ. 3. binyılın başlarından MS. 13. yüzyıla kadar uzanıyor. Bu süreçte kentte on ana yerleşim katmanı tespit edilmiş durumda. MÖ. 12. yüzyılın sonlarında yaşanan yıkımların ardından bölgede yazılı kaynakların bulunmadığı yaklaşık dört yüzyıllık bir dönem yaşandı. Troya, MÖ. 8. yüzyıldan itibaren Homeros destanlarıyla bağlantılı olarak yeniden önemli bir kültürel ve kutsal merkez hâline geldi.

2026 yılı kazılarında bulunan idol başı ve kemik flüt, Troya’nın farklı dönemlerini belgeleyen iki yeni eser olarak kentin çok katmanlı tarihine katkı sunuyor. Bulgular, Troya’nın Homeros destanları ve Troya Savaşı’nın yanı sıra farklı toplumların inançları, sanatları, yaşam biçimleri ve Anadolu ile Ege dünyası arasındaki ilişkiler üzerinden de araştırılmasına imkân sağlıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının destekleriyle sürdürülen çalışmalarla Troya’nın kültürel mirasının bilimsel yöntemlerle belgelenmesi, korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması amaçlanıyor.