Tarihin silinen izi: Bostancılar Tabhanesi Mescidi: 70 yıl sonra Sarayburnu'nda yeniden doğuyor

Kanuni Sultan Süleyman döneminde saray bostancılarının hastaları için yaptırılan ve Topkapı Sarayı'nın deniz surlarının dışında, Sarayburnu ile Ahırkapı arasında konumlanan mescit, 1950'li yıllarda sahil yolu düzenlemeleri sırasında yıkılarak ortadan kaldırıldı. Fatih Belediyesi tarafından yürütülen ihya çalışmalarıyla yapının İstanbul'un tarihi ve kültürel mirasına yeniden kazandırılması hedefleniyor.

Yüzyıllar boyunca ibadet mekanlarından biri olarak saray çevresindeki yaşamın bir parçası olan mescidin hikayesi, İstanbul'un modernleşme sürecinde kaybettiği tarihi yapıların akıbetini de gözler önüne seriyor. Sarayburnu'nun kıyı çizgisini ve kent dokusunu değiştiren 1956-1960 dönemindeki imar uygulamaları, yalnızca ulaşım düzenini değil, bölgenin tarihi siluetini de kalıcı biçimde dönüştürdü. Akademik araştırmalarda da mescit, bu süreçte kıyıdan kaybolan ve tarihi fotoğraflar üzerinden izi sürülen yapılar arasında gösteriliyor.

"1950'LERE, 1960'LARA GELİNDİĞİNDE SAHİL YOLU AÇILDIĞINDA BU MESCİT TAMAMEN YOK OLMUŞTU": Fatih Belediye Başkanı Mehmet Ergün Turan, ilçede son 7-8 yıldır restorasyon projelerinin yanı sıra Kennedy Caddesi, Vatan ve Millet caddesi yapılırken kaybolmuş birçok mescidin yeniden ihyasıyla ilgilendiklerini söyledi. Bostancılar Tabhanesi Mescidi'nin İstanbul'un deniz surlarının hemen dışındaki tek mescit olduğunu belirten Turan, "Üsküdar'dan ya da denizden bu tarafa geçildiğinde minaresi ilk gözüken mescit idi burası. Fakat yapı, 1930'lardan itibaren metruk hale gelmeye başladı. 1940'lı yıllarda minaresi yıkıldı. 1950'lere, 1960'lara gelindiğinde sahil yolu açıldığında bu mescit tamamen yok olmuştu." dedi.

Turan, yapıya dair arşivlerde birçok harita, gravür ve fotoğraf bulduklarını aktararak, şöyle devam etti: "2019'da yapılan proje çerçevesinde koruma kuruluna elimizdeki bütün bu belgelerle beraber müracaat ettik ve bu proje onaylandı. Tarih içerisinde yapının Bostancılar, Tabhane ve Yedekçiler Mescidi gibi birçok adı var. Bir dönem burası denizden şehre gelen denizcilerin ilk karantina olarak kullandığı bölge olmuş. Bir dönem burada ameliyatlar yapılmış ama her halükarda mescit, ek ilaveleriyle beraber kullanılmaya devam etmiş. Bugün belki yaklaşık 100 yıl sonra elimizdeki birçok belgede fotoğrafı, haritalarda yeri olan, gravürlerde gösterilen bu mescidi tekrar İstanbul'un silueti ile kavuşturmaktan büyük bir memnuniyet duyuyoruz."

"AKTİF OLARAK 10 TANE BUNA BENZER MESCİT İHYASIYLA UĞRAŞIYORUZ": Fatih'in 15 bin metrekarelik alanda 12 bine yakın tescilli kültürel miras eserle örülmüş bir ilçe olduğuna işaret eden Turan, bu tescilli kültürel miras eserlerin içerisinde yaklaşık 360 mescidin olduğunu belirtti. Ergün Turan, kaybolan tüm ecdad mirası eserleri yeniden ihya etme amacında olduklarını dile getirerek, "Yaptığımız hiçbir mescidi kamu kaynaklarıyla yapmıyoruz. Bağışçılar tarafından yapılıyor. Şu ana kadar rekonstrüksiyon olarak 8 mescidimizi bitirdik. Aktif olarak 10 tane buna benzer mescit ihyasıyla uğraşıyoruz. Bunların tamamı da bağışçılarımız tarafından inşa edilen yapılar. Bağışçılarımıza da teşekkür ediyorum. İstanbul'u kültürel miras eserleriyle beraber ayağa kaldıracak, ihya edecek çalışmalarımıza devam ediyoruz." diye konuştu.

Bostancılar Tabhanesi Mescidi'ni gelecek ramazan ayında açmayı planladıklarını kaydeden Turan, yapının ilave binalarının kültürel amaçlı kullanılacağını dile getirdi. Turan, mescitte önemli bir koleksiyonun sergilenmesinin ve bir kütüphane oluşturulmasının planlandığını belirterek, şunları kaydetti: "Sahil yolunda yaşayan bir mescit, bir kütüphane, belki bir sergi salonu olacak. Şu ana kadar toplamda yok olmuş 48 mescit üzerinde çalışıyoruz. Bunların 8 tanesini tamamladık, bitti ve ibadete açıldı. 10 tanesinin de inşası devam ediyor. Dediğim gibi bağışçılar tarafından yapılıyor. Yaklaşık 30'un üzerindeki yapının da proje süreci, onay ve yerinde kazı çalışmaları devam ediyor. Projeleri hazırlıyoruz, yıllar içerisinde bağışçısını bulduğumuzda da bu yapıları ihya ediyoruz. Bunların bir kısmı tekke cami, bir kısmı mescit, bir kısmı da sadece tekke. Bunların dışında da birçok yapıyla uğraşıyoruz. Yani sıbyan mektepleri, medreseler, camiler, çeşmeler, kabir, türbe, hazireler birçok alanda çalışmalar devam ediyor."