Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi
Bu hafta tanıtacağımız eser, Ötüken Neşriyat’tan çıkan; “Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi” başlığını taşıyor.
Yazarı ise 18 Mart 2021 yılında kaybettiğimiz iktisat tarihçimiz Mehmet Genç. “Devlet ve Ekonomi” denilince ilk akla gelen isim Mehmet Genç hocadır.
Hoca, Osmanlı İmparatorluğunda devlet ve ekonomiyi güvenilir kaynak ve isimlerden yola çıkarak yaptığı araştırmalar neticesinde dürüstçe tahlil eden ve yazan bir bilgemizdir.
Kitabın ilk sayfasında, eserinin kırk yıllık bir araştırma ürünü olduğunu söyleyerek başlamış yazıya ve serencamı anlatmış.
Birkaç ifadesini not edelim. Altıncı baskı için hazırladığı önsözünde şunları söylüyor:
“Osmanlı Devleti, Türklerin dünya tarihindeki rollerini zirveye taşıdığı bir tecrübeyi temsil eder”. Bu baskı için yazdığı önsözde ise şunları kaydediyor:
“Osmanlı iktisat tarihine yaklaşık 40 yıl önce başladığım sırada işin bu kadar zahmetli ve uzun sürecek bir hayat macerasına dönüşeceğini doğrusu tahmin etmiyordum.
Osmanlı tarihinde merak ettiğim ve biraz aşağıda anlatmaya çalışacağım meseleleri hallettikten sonra iktisat tarihini asıl ilgi alanım diye düşündüğüm daha genel ve teorik konulara dönme ümidi içinde idim.
Osmanlı tarihinin meçhuller ve paradokslarla dolu dünyasına girmenin benim için yüzmeyi iyice öğrenmeden, bütün adalardan uzakta okyanusun ortasına atlamaya benzer bir riski yüklenme anlamına geldiğinden habersizdim”.
•
Mehmet Genç hoca ömrünün 40 senesini, Osmanlı maliyesine harcamış ama sadece ekonomiyi değil, kitabın hazırlanış hikâyesinde ayrıca devletin bürokrasiden ithalata-ihracata ve mahalli ticari sahalara kadar farklı bir tarih yazmış.
Eseri okurken, Devlet-i Aliye’nin kuruluşu, zirveye çıkışı ve hitama erişinin esas sebebinin devletine-milletine yabancılaşan insan unsuruna bağlı olduğunu ortaya çıkarmış.
Ekonomisi bozuk ülkelerin gelir kaynaklarının doğru kullanılmadığı değildir mesele. Esas mesele, bu değerlerin başında tutulan yöneticilerin, devletin varlıklarını ve ticari kanunlarını milletin refahına, devletin kalkınmasına değil, kendi menfaatleri uğruna mal-mülk edinme hırsları sebebiyledir. Mehmet Genç hoca bu hususların da üzerinde durmuş. Geçelim.
•
Osmanlı ekonomik sisteminde en önemli hususları tüm detayları anlatan hoca, kitabının 204. sayfasında iç ticarete dair şunları söylüyor:
“Osmanlı Devleti, çağdaşı Batıdaki ticaret politikalarından farklı olarak, ticareti kendi başına bir amaç olarak değil, bir araç olarak görüyordu.
Herkesin refahına hizmet etmesi düşünülen bir araç olduğu için de, devlet elindeki bütün imkânlarla onu destekliyordu.
Ancak bu destek, ticareti amaç olarak algılayan grubun lehinde işleyen bir mekanizmaya dönüştürmemek üzere kâr haddi dâhil birçok sınırlamaları da içermekteydi.
Zira gelirin ve refahın adil bölüşümü, Osmanlıların temel değerleri arasında yer alıyordu”.
Daha fazlası kitapta! Hocanın ruhu için el-Fatiha.
•
Eser hakkında: Ötüken Neşriyat;
0212-251 03 50 www.otuken.com.tr
