Niksar Yağıbasan Medresesi

Sözleri İzzet Altınmeşe’ye ait olan bir türkü vardır. Ülkeme dair dertlendiğimde hep aklıma düşer. İlk dörtlüğü şöyle: 

“Dert bir değil elvan elvan

Takatsiz kalmışım yayan
Bir derdime bin dert katan
O yar beni pareleyen”.

Sosyal medya hesaplarım yoktur ama dost bildiğim “haysiyetli insanların” yazdıklarını öğrenirim. Prof. Dr. İhsan Fazlıoğlu hoca da onlardan birisidir.

Gelibolu ve Bolayır izlenimlerimden sonra hocanın twitlerinden haberdar ettiler. Kendisiyle konuşup dertleştik.

Hakikaten dert bir değil. Bir de “Bizden” derdimize dert katanlar var ki; aşağıda sakal, yukarıda bıyık, tepede Cumhurbaşkanımız Erdoğan ne yapacağımızı bilemiyoruz.

İhsan Fazlıoğlu hoca TRT2’deki programının çekimi için Tokat’a gitmiş ve Niksar’daki “Yağıbasan Medresesi’ne de” uğrayıp, oranın halini yazmış.

Hocanın uyarılarına geçmeden önce Selçukluların tarihini yazan Osman Turan’ın şu tespitlerine yer verelim:

“Türklerin Anadolu’ya gelişinden itibaren bu coğrafyada birçok medresenin yapıldığı görülmektedir. Anadolu Selçukluları Anadolu’da bir şehri fethettiklerinde ilk iş olarak orada cami, medrese, zaviye inşa ederek tüccarları, din adamlarını ve Türk nüfusu buralara yerleştirmişlerdir”.

Evet, bu topraklar böyle vatan edilmiştir. Geçelim.

•

Şimdi de “Niksar Yağıbasan Medresesi” hakkında şu özet bilgiyi paylaşalım:

Yağıbasan Medresesi’nin, 1247 tarihli kitabesine göre Danişmendli döneminde Melik Nizameddin Yağıbasan (1142-1164) tarafından XII. yüzyılın ortalarında inşa edilmiş ama bu tarihten günümüze kadar çeşitli imar faaliyetlerinden geçmiştir.

Bugünkü haline dair intibaları da Fazlıoğlu hocanın yazdıklarından öğrenelim:

“15 Eylül Perşembe günü Niksar muhafızı Danişmend Hüseyin Şahin’in rehberliğinde Ulu hükümdar Danişmend Ahmed Gazî’nin türbesini ziyaret ettikten sonra NİKSAR YAĞIBASAN MEDRESESİ’ne geçtik.

Danişmend Ahmed Gazi’nin adının verildiği oda ise şimdi dönerci. Ricam şu; NİKSAR YAĞIBASAN MEDRESESİ eskisi gibi bir MÜZE’ye dönüştürülsün.

Ve öğrenci yetiştirilen ilk medrese NE HÂLDE? Düğün-dernek mekânına dönüştürülmüş; kafe, büfe ve dönerciler üşüşmüş. Hem de daha önce bir Şehir Müzesi iken. Odalarına Niksar kültürüne hizmet etmiş bazı kişilerin isimleri verilmişti.

Dâvûd-i Kayserî’nin “el-İkmâl fi ilm el-hendese” adlı eserini istinsah ettiği medrese ki, bu eser Mimar Sinan’ın Enderun’da tedris edilen, 1773’te kurulan Mühendishanelerde okutulan bir eser.

Kısaca Anadolu’da matematik ve matematik bilimlerinin okutulduğu, eserlerin istinsah edildiği ilk Osmanlı Medresesi İznik Medresesi müderrislerinden Davud Kayserî’nin İbn Sertâk’tan matematik ve felsefe ilimleri okuduğu medrese.

Anadolu’da kurulan ilk medreselerimizden. Türk matematikçi Merağa matematik-astronomi okulu mensubu Muhammed b. Sertâk b. Çoban b. Şirkîr b. Muhammed b. Saltuk el-Merâğî’nin matematik, matematik bilimler ve diğer hikemî ilimleri okuttuğu medrese.

Tokat Nizâmeddin Yağıbasan Medresesinin; siyasi, mülkî, idari, beledî, ilmî vb. desteklerle müze olarak kurulmak üzere”…

Umarım hocaya kulak verilir.