Yunanistan'ın almadığı uçaklar Türkiye'ye kaldı: Vizyonsuzluk bize fırsat olarak döndü

Bence, havacılıkta yaşlı uçak yoktur, sadece “üreticisinin desteği kesilmiş, demodelik yönetimi yapılamayan” uçak vardır. Bizim 60 yıllık C-130B/E uçaklarımız da böyle maalesef. O nedenle İngiltere’den kullanılmış C-130J alımına yönelmemiz oldukça mantıklı. Nedenleri malum. "Az ama sıfır" mantığı her zaman çalışmaz.

LM'nin kapısını çalıp 12 adet sıfır C-130J sipariş etseniz, fatura 1.5 milyar dolar, takvim ise 7 yılı aşar. Ancak, ben konuya İngiltere ve Yunanistan açısından bakacağım; çünkü çok ciddi dersler barındırıyor. İngiltere'nin 2015 planında uçaklar 2030’a kadar hizmette kalacaktı. Ama, 2021’de bir kararla apar topar emekliye ayırdılar. Ve bir tartışmanın fitilini ateşlediler.

"Taktik ve stratejik lojistiği A400M ve C-17 üzerinden çözeriz, böylece bakım ve işletme hatlarını teke düşürüp tasarruf ederiz" ve “A400M’nin kapasitesi yüksek, daha az git-gel yaparız” kağıt üzerinde kusursuz dursa da sahada çöktü. Nitekim C-130J'ler gidince taktik kapasitede ciddi bir boşluk oluştuğunu farkettiler. Yani, küçükten büyüğe giden filo, her zaman doğru seçimdir. Projesinde görev aldığım A400M'in 37 tonluk taşıma kapasitesini ve astronomik uçuş saati maliyetini düşündüğünüzde, “birkaç palet için devasa bir TIR kaldırmayla” eşdeğer.

İngiltere’nin tek tesellisi “sanayisine iş çıkarmak” oldu. Gelelim Yunanistan'a. Kasım 2022’de Yunanistan'ın bu uçaklara talip olduğunu çok az kişi biliyor. Yunanistan basınında, Yunan heyetinin uçakları oldukça yıpranmış bulduğu ve bir yetkilinin “Bazıları kullanımdan resmen erimişti” dediği yer almıştı. Gerçekten de İngilizler, Afganistan ve Irak'ta deyim yerindeyse bu uçakların "suyunu çıkarmıştı". 1998–2001 döneminde üretilmiş uçakların uçuş saatleri ciddi: ortalama 12.000–13.000 saat.

Bir bilgi vereyim, "Uçuş Saati" ile "Eşdeğer Uçuş Saati" (EFH) aynı şey değildir. Bir uçağın 30.000 ft, türbülanssız bir rotada geçirdiği 1 saat, gövdeye 1 EFH yazar. Ancak bir C-130J ile Afganistanda alçak irtifada, sürekli taktik manevra yaparak, toprak pistlere MTOW’da sert inişler yapmaksa gövdede belki 4-5 EFH'lik bir yapısal yorgunluk yaratır. İngiliz uçaklarının EFH değerleri kırmızı çizgiyi çoktan aşmıştı. Çözüm? Ağır bakım ve uçağın omurgası olan Merkez Kanat Kutusu'nun değişimi! İngiltere masaya "Marshall Aerospace şirketimde ağır bakım ile satarım" şartını koyunca masadan kaçtılar. Yunanistan “12 adet yerine 6 adet yeni uçak alırım” bile dedi.

Peki ne oldu? LM seneler sonrasına tarih verdi, alamadılar. Eskiyen lojistik filoları yerde kalınca, en sonunda sadece 3 adet yeni Embraer C-390 için 600 milyon Euro bağlamak zorunda kaldılar. 12 uçaklık stratejik bir derinlik kurmak yerine, "göstermelik" bir filo kurdular. Bence bu bir vizyonsuzluktu ve bize bir fırsat yarattı. Aslında mesele, eski uçak alıp almamak değil; satın alınan kalan ömrün fiyatını doğru hesaplayabilmektir. Yunanistan ile aramızdaki birçok farktan birisi de bu sanırım.