Uzmanlar ‘aman dikkat’ diyerek uyardı! Buzdolabından uzak tutulması gereken 15 yiyecek

1-) PATATES Patatesleri buzdolabının düşük sıcaklığına maruz bırakmak, bu kök sebzenin içindeki karmaşık nişasta yapısının hızla basit şekerlere dönüşmesine yol açar. Bu kimyasal değişim sonucunda patatesler pişirildiğinde hem aşırı tatlı hem de kapkara, unsu ve lezzetsiz bir kıvama bürünür. Aynı zamanda dolabın nemli havası, patateslerin üzerinde insan sağlığına zararlı alkaloid bileşiklerin üremesini ve hızla filizlenmesini tetikler. En sağlıklı tüketim için onları hava sirkülasyonu olan, karanlık, serin ve kuru kiler alanlarında muhafaza etmelisiniz.

2-) KURU SOĞAN Kuru soğanlar, dışlarındaki koruyucu kağıt yapılı kabukları sayesinde oda sıcaklığında nemden uzak bir şekilde aylarca tazeliğini koruyacak yapıda yaratılmıştır. Onları buzdolabının kapalı ve yüksek nem içeren havasına hapsettiğinizde, koruyucu dış kabuklar yumuşar ve içten dışa doğru tehlikeli küf mantarları oluşur. Sünger gibi yumuşayan soğanlar, aynı zamanda içlerindeki kükürtlü gazları salarak dolabın içindeki diğer tüm süt ve et ürünlerine ağır kokularını bulaştırır. Soğanları mutfağın loş bir köşesinde, hava geçiren bez torbalarda veya hasır sepetlerde saklamanız en doğrusudur.

3-) DOMATES Domates, dalından koparıldıktan sonra bile oda sıcaklığında olgunlaşmaya ve o bildiğimiz nefis aromatik kokusunu üretmeye devam eden canlı bir meyvedir. Buzdolabına girdiğinde ise bu olgunlaşma döngüsü bıçak gibi kesilir ve soğuk hava domatesin etli dokusunu oluşturan hücre duvarlarını tamamen parçalar. Sonuçta ortaya suyu çekilmiş, yapısı un gibi dağılan ve tüm kokusunu kaybetmiş, tatsız tuzsuz bir yiyecek kütlesi çıkar. Gerçek domates aromasını korumak adına onları sap kısımları yukarı bakacak biçimde tezgâh üzerinde, açık havada tutmalısınız.

4-) SARIMSAK Sarımsak dişleri, buzdolabındaki nemi ve karanlığı doğrudan yapay bir toprak altı mevsimi olarak algılar ve hayatta kalma içgüdüsüyle hızla yeşil filizler çıkarmaya başlar. Soğuk hava dalgası sarımsağın o sert ve sıkı dokusunu tamamen gevşeterek onu lastik gibi esnek, içi boşalmış ve işlevsiz bir hale getirir. Dış kabuklarında gözle fark edilemeyen mikro küfler üreyen sarımsak, yemeklerinize vermesi gereken o şifalı ve güçlü antioksidan aromasını da tamamen yitirir. Sarımsaklarınızı serin, nemsiz ve hava akımı olan sepetlerde muhafaza ederek ömürlerini uzatabilirsiniz.

5-) MUZ Sıcak ve nemli tropikal iklimlerin meyvesi olan muz, ani ısı düşüşlerine ve soğuk hava dalgalarına karşı biyolojik olarak hiçbir savunma mekanizmasına sahip değildir. Henüz tam sararmamış veya olgunlaşmış muzları buzdolabına koyduğunuzda, soğuk hava meyvenin kabuk hücrelerini eriterek dakikalar içinde kapkara bir görünüme bürünmesine neden olur. Dış kabuğu kararan muzun içindeki nişastanın şekere dönüşme dengesi bozulur, meyve eti vıcık vıcık bir hal alır ve hızla çürümeye yüz tutar. Muzları taze tutmak ve ideal lezzetine ulaştırmak için muzu buzdolabından uzak tutmalısınız.

6-) BAL Gerçek ve kaliteli bir bal, yüksek şeker yoğunluğu ve düşük su oranı sayesinde dışarıdan hiçbir müdahale olmadan binlerce yıl bozulmadan kalabilen doğa harikası bir besindir. Bal kavanozunu buzdolabına kaldırmak onun ömrünü uzatmadığı gibi, tam tersine içindeki doğal glikoz moleküllerinin hızla kristalleşmesine ve katılaşmasına yol açar. Dolaptan çıkan bal adeta bir kaya gibi sertleşir, kaşıkla alınamaz hale gelir ve o pürüzsüz, akışkan, altın sarısı şeffaf yapısını kaybeder. Balı doğrudan güneş ışığına maruz bırakmadan, oda sıcaklığındaki karanlık mutfak dolaplarında güvenle saklayabilirsiniz.

7-) KAHVE Toz veya çekirdek halindeki kahve, gözenekli yapısı nedeniyle bulunduğu ortamdaki nemi, su buharını ve tüm yabancı kokuları bir paratoner gibi üzerine çeker. Buzdolabına konulan kahve, dolap kapağının her açılışında yaşanan sıcaklık değişimi nedeniyle nemlenir, topaklanır ve özgün yağlarını kaybederek hızla bayatlar. Ayrıca dolapta bulunan balık, peynir veya yemek kokularını içine hapsederek kendi asil aromasını tamamen kaybeder ve içilemez bir hal alır. Kahvenizi her zaman hava sızdırmayan, ışık almayan cam ya da metal kutularda, kiler ortamında saklamalısınız.

8-) EKMEK Ekmeğin buzdolabında saklandığında daha geç küfleneceği düşüncesi, mutfaklarda en sık düşülen yanılgılardan ve gıda israfı sebeplerinden biridir. Buzdolabındaki düşük sıcaklık dereceleri, ekmeğin hamur yapısındaki su moleküllerinin nişastadan jet hızıyla ayrışmasına ve kuruyarak bayatlamasına neden olur. Bu süreç ekmeğin sadece birkaç saat içinde süngerimsi yumuşaklığını kaybetmesine, sertleşmesine ve kırıntı kırıntı dökülen lezzetsiz bir fırın ürününe dönüşmesine yol açar. Günlük tüketeceğiniz ekmeği ahşap kutularda saklamalı, uzun vadeli olanları ise dilimleyerek doğrudan derin dondurucuya atmalısınız.

9-) TURUNÇGİLLER Portakal, mandalina, greyfurt ve limon gibi narenciye türleri, kalın kabuklarının altında yoğun miktarda asitli ve sulu bir öz barındıran narin meyvelerdir. Aşırı soğuk buzdolabı ortamı bu meyvelerin dış kabuklarının büzüşmesine, kurumasına ve içlerindeki şifalı suların çekilerek posaya dönüşmesine sebep olur. Nemli ve kapalı hava dalgası, narenciyelerin yüzeyinde sinsi sinsi büyüyen mavi ve yeşil renkli zehirli küf tabakalarının oluşmasını hızlandırır. Bu meyveleri buzdolabının karanlığı yerine, hava sirkülasyonu olan geniş bir sepet içinde oda sıcaklığında tutmak vitamin değerlerini korur.

10-) ZEYTİNYAĞI Doğanın en saf yağlarından biri olan zeytinyağı, düşük sıcaklık dereceleriyle karşılaştığında kimyasal yapısı gereği donma eğilimi gösteren hassas bir sıvıdır. Buzdolabına konulan zeytinyağının rengi aniden bulanıklaşır, akışkanlığı durur ve şişenin tabanında beyaz tereyağı benzeri katı tortular meydana gelir. Bu donma olayı yağın besin değerini tamamen öldürmese de kullanımını imkansızlaştırır ve sürekli donup çözünmesi yağın aromasını zedeler. Zeytinyağının saklanması gereken ideal yer; oda sıcaklığında, loş, doğrudan güneş ışığı ve ısı kaynaklarından uzak dolap raflarıdır.

11-) AVOKADO Avokado, ağaçtan sert bir şekilde toplandıktan sonra mutfak tezgâhında bekleyerek yenebilecek yumuşaklığa ve kremsi kıvama ulaşan sıra dışı bir meyvedir. Sert bir avokadoyu satın alır almaz buzdolabına koyarsanız, soğuk hava dalgası meyvenin olgunlaşmasını sağlayan enzimleri tamamen bloke eder. Haftalarca dolapta kalsa bile taş gibi sert kalan avokado, yumuşayamadığı için içten içe kararır, liflenir ve yenilmeden çöpe gitmek zorunda kalır. Avokadoyu dışarıda tamamen yumuşatmalı, sadece dilimledikten sonra kararmasını önlemek için limon sıkarak dolaba kaldırmalısınız.

12-) ÇİKOLATA Çikolata, içindeki kakao yağı ve kuru maddelerin dengesi sayesinde belirli bir sıcaklıkta pürüzsüz ve parlak kalabilen hassas bir gıda mimarisine sahiptir. Onu buzdolabına koyduğunuzda, soğuk nem nedeniyle kakao yağı kristalleşerek üste çıkar ve çikolata yüzeyinde beyaz, tebeşirimsi bir tabaka oluşturur. Bu beyazlaşma çikolatanın bozulduğu anlamına gelmese de o ağızda yağ gibi eriyen ipeksi yapısını ve asil çikolata tadını tamamen ortadan kaldırır. Çikolatalarınızı doğrudan güneş görmeyen, 18-20 derece sıcaklıktaki nemsiz bir çekmecede orijinal ambalajıyla saklamalısınız.

13-) TAZE FESLEĞEN Fesleğen, nane ve maydanoz gibi diğer yeşilliklerden çok daha ince, narin ve su oranı yüksek yaprak hücrelerine sahip tropik kökenli bir ottur. Buzdolabının sert esintisi ve nemsiz soğuk havası, taze fesleğen yapraklarının birkaç saat içinde büzüşmesine, simsiyah kesilmesine ve çürümesine yol açar. Aynı zamanda dolap kapalı bir kutu olduğundan, fesleğen çevredeki et ve şarküteri kokularını emerek kendi o büyüleyici parfümsü kokusunu tamamen kaybeder. Fesleğeni taze tutmak için saplarını tıpkı bir çiçek gibi su dolu bardağa koyup tezgâh üzerinde yaşatmalısınız.

14-) BÜTÜN KAVUN VE KARPUZ Kavun ve karpuz, kalın ve koruyucu dış kabuk yapısı sayesinde kesilmediği müddetçe oda sıcaklığındaki kilerlerde günlerce tazeliğini koruyabilir. Bilimsel araştırmalar, bütün haldeki bir karpuzun buzdolabına konulduğunda içindeki likopen ve beta-karoten gibi antioksidan seviyelerinin yarı yarıya düştüğünü kanıtlamıştır. Soğuk hava dalgası, bu meyvelerin o sulu, çıtır çıtır ve diri etli dokusunu bozarak un gibi dağılan, tatsız bir yapıya dönüştürür. Bu dev meyveleri bütünken oda sıcaklığında muhafaza etmeli, yalnızca kestikten sonra streç filmle sararak dolaba almalısınız.

15-) TURŞU VE ACILI SOSLAR Turşu, üretim aşamasında kullanılan yüksek orandaki sirke, tuz ve limon asidi sayesinde mikroorganizmaların yaşayamayacağı doğal bir koruma kalkanına sahiptir. Aynı şekilde endüstriyel veya ev yapımı acı soslar da içerdikleri yoğun kapsaisin, asit ve tuz oranları sayesinde bozulmaya karşı son derece dirençlidir. Bu ürünleri buzdolabına koyarak dolabınızın değerli alanını gereksiz yere işgal etmek, mutfakta alan yönetimini zorlaştıran bir hatadır. Ağzı sıkıca kapalı olduğu sürece bu kavanozları oda sıcaklığındaki mutfak dolaplarında veya kiler raflarında güvenle saklayabilirsiniz.