Türkiye'de milyarlarca ton rezerv var: Savaş halindeki Rusya'ya 'ne varsa ne şartlar olursa gönderin' diyoruz

Türkiye'de bilindiği üzere 22 milyar tonluk kömür potansiyeli var. Fakat bu potansiyele rağmen gidip Rusya'dan ithal ediyoruz. Geçtiğimiz senelerde konuşan Türkiye Kömür Üreticileri Derneği (KÖMÜRDER) Başkanı Muzaffer Polat, Türkiye'nin yaklaşık 22 milyar ton kömür rezervi bulunduğunu hatırlatarak, "Türkiye'de temiz kömür teknolojilerinin geliştirilmesi gerekiyor, böylelikle bu rezerv kullanılabilir" demişti.

Türkiye’de 6 bin kcal/kg kalorifik değere sahip termal kömürün fiyatı, 17 Temmuz’da sona eren haftada yüzde 3,6 artarak ton başına 107 dolara yükseldi. NEFT Research’ün raporuna göre bu fiyat, sigorta ve navlun dâhil teslimatı ifade eden CIF bazında hesaplandı. Analistler, Türk alıcıların kademeli olarak pazara döndüğünü ancak mevcut hacimlerini satan Rus ihracatçıların arz yetersizliğiyle karşılaştığını belirtti.

Raporda, Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışma nedeniyle Karadeniz’de yaşanan lojistik risklerin açığı daha da artırdığı kaydedildi. Türk basını ve gemi sahibi şirketin bildirdiğine göre, 22 Temmuz’da Taman Limanı’ndan Trabzon’a kömür taşıyan bir kuru yük gemisi saldırıya uğradı. Kömür şirketleri ile Taman’daki terminalin işletmecisi OTEKO, “Kommersant”ın sorularını yanıtlamadı.

NEFT Research Danışmanlık Ortağı Aleksandr Kotov, Türkiye’ye yönelik alternatif kömür ihracat rotalarının Ust-Luga’dan Avrupa’nın çevresinden dolaşılarak Akdeniz üzerinden yapılan sevkiyatlar ile Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden demir yoluyla doğrudan Türkiye’ye taşımacılığı kapsadığını söyledi. Kotov, ikinci rotadaki hacimlerin asgari düzeyde olduğunu, ayrıca bu güzergâhların Karadeniz rotasına kıyasla çok daha pahalı olduğunu belirtti.

NEFT Research verilerine göre, rapor döneminde Ust-Luga’dan Türkiye’ye kömür taşıma maliyeti yüzde 1,9 artarak ton başına 26,4 dolara yükseldi. Baltık limanlarındaki kömür fiyatları yüzde 2,7 artışla ton başına 76,1 dolara, Taman Limanı’nda ise yüzde 0,5 yükselişle ton başına 84,5 dolara çıktı. Her iki fiyat da FOB bazında hesaplandı.

NEFT Research, 2025 yılı sonuçlarına göre Türkiye’ye ihracatın yaklaşık yüzde 34,6 artarak yaklaşık 35 milyon tona çıktığını tahmin etmişti. Fiyat Endeksleri Merkezi Direktörü Yevgeniy Graçev, mevcut durumda başlıca risklerin yürürlükteki sözleşmeler kapsamındaki sevkiyatlarla bağlantılı olduğunu söyledi. Graçev, temmuz ortasında Türkiye’nin talebinin Rus kömürü teslimatına yönelik birkaç anlaşmayla karşılandığını, sonraki sözleşmelerin ise dördüncü çeyreğe kaydığını belirtti. Bununla birlikte tüketicilerin stratejilerini değiştirerek alternatif tedarikçilerden alım yapma imkânını koruduğunu ifade etti.

P. A. Stolıpin Büyüme Ekonomisi Enstitüsü Madencilik ve Metalürji Sektörü Uzmanı Pavel Gamov, Rus ihracatçıların haziran-temmuz döneminde hacimlerini daha yüksek kâr marjı sağlayan güzergâhlara sattığını, bu nedenle Türk alıcıların sınırlı arzla karşılaştığını söyledi. Gamov’un tahminlerine göre Türkiye’deki ithalatçılar, önümüzdeki iki-üç ay içinde 0,8-1,5 milyon ton Rus kömürü açığıyla karşılaşabilir.

NKR Kurumsal Derecelendirmeler Grubu Direktörü Nariman Tayketayev de Baltık terminallerinin Karadeniz terminallerine başlıca alternatif olmaya devam ettiğini belirtti. Tayketayev, Türkiye’ye sevkiyatlarda Ust-Luga’nın kullanılmasının toplam lojistik giderlerini ve gemilerin sefer dönüş süresini artırdığını söyledi. Bu tür operasyonların kârlılığının, Karadeniz limanları üzerinden yapılan ihracata kıyasla ton başına ortalama 15-30 dolar daha düşük olduğunu kaydetti. Tayketayev, yüklerin bir bölümünün Uzak Doğu’ya yönlendirilebileceğini ancak bu seçeneğin Doğu Poligonu’nun taşıma kapasitesiyle sınırlı olduğunu ekledi.

“Expert RA” Kurumsal Derecelendirmeler Direktör Yardımcısı Oleg Yemelçenkov, Türkiye kömür pazarındaki arz sıkıntısının en az birkaç hafta daha süreceğini öngördü. Yemelçenkov, olayların devam etmesi ve Azak-Karadeniz Havzası’ndan yapılan sevkiyatların zorunlu olarak durdurulması hâlinde, pazarın yılın ikinci yarısında 10-12 milyon ton kömürden mahrum kalma riski bulunduğunu söyledi. Uzman, altyapının sınırlı taşıma kapasitesi nedeniyle bu hacimlerin tamamının Baltık’a yönlendirilmesinin mümkün olmadığını belirtti.