Suça Sürüklenen Çocuk Paneli Boğaziçi Üniversitesi’nde Gerçekleştirildi

Çocuk ceza adalet sisteminin çok boyutlu olarak ele alındığı programda; hukuk, psikiyatri, sosyoloji, eğitim, aile yapısı, dijitalleşme, bağımlılık, önleyici tedbirler ve rehabilitasyon başlıkları uzman isimler tarafından değerlendirildi. Programa akademisyenler, yargı mensupları, hukukçular, sivil toplum temsilcileri ve çok sayıda öğrenci katıldı.

Çocuk ceza adalet sisteminin çok boyutlu olarak ele alındığı programda; hukuk, psikiyatri, sosyoloji, eğitim, aile yapısı, dijitalleşme, bağımlılık, önleyici tedbirler ve rehabilitasyon başlıkları uzman isimler tarafından değerlendirildi. Programa akademisyenler, yargı mensupları, hukukçular, sivil toplum temsilcileri ve çok sayıda öğrenci katıldı.

Bu vurgu, panelin temel yaklaşımını da ortaya koydu. Program boyunca çocukların yalnızca işledikleri fiiller üzerinden değil; onları suça götüren ailevi, sosyal, psikolojik ve çevresel sebeplerle birlikte değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi. Hukukçular Derneği Gençlik Komisyonu Başkanı Av. Hacer Nur Kılıçarslan, açılış konuşmasında Gençlik Komisyonu’nun hukuk fakültesi öğrencilerinin gelişimine katkı sunmak, genç hukukçuların toplumsal meselelere karşı duyarlılığını artırmak ve çözüm odaklı çalışmalar yürütmek amacıyla faaliyet gösterdiğini belirtti. Kılıçarslan, suça sürüklenen çocuk meselesinin yalnızca hukuki bir tanım olmadığını ifade ederek şunları söyledi:

“Suça sürüklenen çocuk, yalnızca hukuki bir tanımlama değil; arka planında toplumun bugününü ve geleceğimizi anlatan çok katmanlı bir gerçeğe ışık tutar.” Programın farklı disiplinleri bir araya getirme amacı taşıdığını belirten Kılıçarslan, panelin hukukçular, akademisyenler, uygulayıcılar ve genç hukukçular arasında ortak bir tartışma zemini oluşturmasını hedeflediklerini ifade etti. Genç hukukçuların yalnızca mesleki bilgiyle değil, toplumsal sorumluluk bilinciyle de yetişmesi gerektiğine dikkat çekti.

Hukukçular Derneği Genel Başkanı Av. Mehmet Melih Gülseren ise konuşmasında meselenin vicdani ve toplumsal boyutuna dikkat çekti. Gülseren, suça sürüklenen çocuk meselesinin yalnızca fail ya da mağdur ayrımıyla ele alınamayacağını belirterek şu ifadeleri kullandı:

Gülseren, hukukçuların yalnızca suçun sonucuyla değil, sebepleriyle de ilgilenmesi gerektiğini vurguladı. Çocukların suça sürüklenmesine yol açan şartların ortaya konulmadan kalıcı çözümler üretilemeyeceğini belirten Gülseren, panelin bu anlamda bir farkındalık ve katkı çabası olduğunu ifade etti. Boğaziçi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Ali Emrah Bozbayındır da konuşmasında çocuk ceza adalet sisteminin hem Türkiye’de hem dünyada tartışılmaya devam eden ağır ve çok yönlü bir mesele olduğunu belirtti. Bozbayındır, çocuk suçluluğu, ceza sorumluluğu yaşı, koruma tedbirleri ve yaptırım dengesinin sağlıklı bir zeminde ele alınması gerektiğini ifade etti.

Prof. Dr. Bozbayındır, bu alandaki tartışmaların yalnızca hukukçularla sınırlı kalmaması gerektiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu: “Bu tartışmaların sağlıklı bir zeminde yapılması lazım ve bu interdisipliner olmalı.” Bozbayındır, hukukçuların yanı sıra psikiyatri, sosyoloji, eğitim, sosyal politika ve uygulama alanlarının da bu tartışmaya dahil edilmesinin önemine işaret etti. Programın bu yönüyle önemli bir ihtiyaca karşılık geldiğini ifade etti. Gençlik ve Spor Bakan Yardımcısı Av. Doç. Dr. Safa Koçoğlu ise konuşmasında gençlerin toplumsal meselelerde aktif sorumluluk almasının önemine dikkat çekti. Hafta sonu olmasına rağmen çok sayıda gencin programa katılmasının kıymetli olduğunu belirten Koçoğlu, hukukçuların toplumun farklı alanlarındaki sorunlara çözüm üretme sorumluluğu taşıdığını söyledi.

Koçoğlu, çocukların adalet sistemiyle karşı karşıya kalmadan önce desteklenmesi gerektiğini vurgulayarak şu ifadeleri kullandı: “Hedefimiz çok net: Çocuğu riskle karşılaşmadan önce desteklemek.” Bakan Yardımcısı Koçoğlu, gençlik merkezleri, spor tesisleri, gençlik kampları, gönüllülük faaliyetleri ve psikososyal destek çalışmalarının çocuklar ve gençler için koruyucu alanlar oluşturduğunu belirtti. Gençlere de çevrelerindeki çocuklara ve gençlere ulaşma noktasında önemli görevler düştüğünü ifade etti. Koçoğlu, salondaki gençlere hitaben yaptığı konuşmada şu sözleri kaydetti: “Siz bir elçisiniz. Kardeşleriniz var, komşu çocuklarınız var, arkadaşlarınız var. Aldığınız bu bilgileri paylaşırsanız belki bir çocuğun daha kötü bir ortamdan uzaklaşmasına vesile olacaksınız.”

Açılış konuşmalarının ardından programın ilk oturumuna geçildi. “Çocuk Ceza Adalet Sisteminde Sorunlar ile Çözüm Önerileri” başlıklı birinci oturumun moderatörlüğünü Hukukçular Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Av. Mehmet Özcan üstlendi.

Oturumda; AK Parti İstanbul Milletvekili ve TBMM Suça Sürüklenen Çocuklara İlişkin Araştırma Komisyonu Başkanı Müşerref Pervin Tuba Durgut, Cumhurbaşkanlığı Sosyal ve Gençlik Politikaları Kurulu Üyesi Dr. İpek Coşkun Armağan, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Selman Dursun ve Boğaziçi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Mustafa Akgün konuşmacı olarak yer aldı. İlk oturumda, suça sürüklenen çocuk meselesinin adli süreçlerin ötesinde; aile, okul, mahalle, akran çevresi, dijital dünya, bağımlılık, ruh sağlığı, eğitim ve sosyal politika alanlarıyla birlikte ele alınması gerektiği vurgulandı. Müşerref Pervin Tuba Durgut, TBMM Suça Sürüklenen Çocuklara İlişkin Araştırma Komisyonu’nun çalışmaları hakkında bilgi verdi. Komisyonun yalnızca suç işlendikten sonraki adli mekanizmalara değil, çocuğu suça götüren risk ve koruyucu faktörlere odaklandığını belirtti.

Durgut, meselenin çok katmanlı yapısını şu sözlerle ifade etti: “Bu mesele yalnızca suç işlendikten sonra devreye giren adli mekanizmalarla çözülecek bir mesele değil.” Komisyon çalışmaları kapsamında çocuk hükümlü ve tutuklular, çocuk adalet sisteminde görev yapan hâkim ve savcılar ile uzman personelle kapsamlı araştırmalar yapıldığını belirten Durgut, elde edilen verilerin çocuk suçluluğunda aile bağları, rehber eksikliği, madde kullanımı, ruh sağlığı sorunları ve çevresel risklerin önemini ortaya koyduğunu söyledi. Durgut, özellikle cezasızlık algısının çocukların tekrar suça yönelmesinde dikkate alınması gereken bir başlık olduğunu belirtti. Çocuklara yöneltilen sorulardan elde edilen sonuçlara dikkat çekerek, yaptığının hukuki sonucunu bilmenin önleyici bir etkisi olabileceğini ifade etti. Bu kapsamda Durgut, şu değerlendirmede bulundu: “Cezasızlık algısı olmasa, yaptığının bir karşılığının olduğunun bilincinde olsa, bu farkındalık belki de önleyici bir şey olarak karşımıza çıkacak.” Durgut, çocuk adalet sisteminde kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi gerektiğini de vurguladı. Türkiye’de çocuk adaleti alanında önemli reformlar yapıldığını ancak uygulamada kurumlar arası işleyişin daha güçlü ve bütüncül hale getirilmesi gerektiğini belirtti.

Oturumda söz alan Doç. Dr. Selman Dursun ve Dr. Mustafa Akgün, ebeveynlerin çocukların işlediği suçlar karşısındaki hukuki sorumluluğunu Fransa, Almanya ve Türkiye örnekleri üzerinden değerlendirdi. Konuşmalarda ceza sorumluluğunun şahsiliği, kusur ilkesi, ebeveyn gözetimi, aile hukukundan kaynaklanan yükümlülükler ve farklı ülkelerdeki düzenleme modelleri ele alındı. Doç. Dr. Selman Dursun, çocukların ceza sorumluluğu ve ebeveyn sorumluluğu tartışmalarında ceza hukukunun temel ilkelerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini ifade etti. Ebeveynin yalnızca anne-baba olması nedeniyle çocuğun işlediği suçtan sorumlu tutulmasının ceza hukukunun şahsilik ilkesi bakımından sorunlu olabileceğini belirtti. Dursun, bu konuda şu önemli değerlendirmeyi yaptı: “Ceza hukukçusu olmama rağmen en az ceza hukuku en iyi ceza hukukudur diyorum. Ceza hukukunun son araç olma ilkesini de her zaman göz önünde bulundurmamız, asıl tartışmayı bence önlemeye yöneltmemiz gerekir.” Dr. Mustafa Akgün ise karşılaştırmalı hukuk örnekleri üzerinden ebeveyn sorumluluğuna ilişkin düzenlemelerin dikkatli yapılması gerektiğini belirtti. Özellikle Fransa’daki tartışmaların, hukuki reformlarda politik reflekslerin değil, hukuk devleti ilkelerinin esas alınması gerektiğini gösterdiğini ifade etti. Dr. İpek Coşkun Armağan ise konuşmasında çocuk suçluluğunun sosyolojik ve eğitimsel boyutlarına dikkat çekti. Çocukların suça yönelmesinde aile, okul, medya, dijital ortamlar, sosyal çevre ve yapısal faktörlerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Armağan, çocuk suçluluğuna bütüncül bir perspektifle bakılması gerektiğini ifade ederek şu sözleri kullandı: “Suça sürüklenen her bir çocuğun hikayesini dinlediğimizde, izlediğimizde süreçte bir bütünsellik problemi tespit ediyoruz.” Çocuğun davranışını yalnızca adli dosya üzerinden değerlendirmenin yeterli olmayacağını vurgulayan Armağan, çocuğun içinde bulunduğu şartların iyi okunması gerektiğini söyledi. Bu noktada şu ifadeleri kullandı: “Çocuğun koşullarına bakmamız ve anlamamız gerekiyor.” Armağan, çocuk suçluluğunda koruyucu ve destekleyici tedbirlerin verilmesinin tek başına yeterli olmadığını, bu tedbirlerin etkisinin de düzenli olarak izlenmesi gerektiğini belirtti: “Koruyucu ve destekleyici tedbirler veriliyor ama etkisi izlenmiyor sistemde. Etkisini izleyecek modellere gitmemiz gerekiyor.” Dijital medya ve sosyal medya kullanımının çocuklar üzerindeki etkisine de dikkat çeken Armağan, özellikle riskli çocuklarda dijital mecraların ve sosyal medya hesaplarının güvenlik tedbirleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti. Birinci oturumun soru-cevap bölümünde çocuk suçluluğunda sosyoekonomik dezavantaj, şehirleşme, mahalle kültürü, suç tiplerindeki değişim, medya içerikleri ve dijital oyunların etkisi gibi başlıklar tartışıldı. Konuşmacılar, sosyoekonomik dezavantajın önemli bir risk faktörü olmakla birlikte tek başına açıklayıcı olmadığını; aile bağlarının zayıflaması, dijital riskler, sosyal çevre, okul kültürü ve rehberlik eksikliğinin de çocuk suçluluğunda belirleyici olduğunu ifade etti. Müşerref Pervin Tuba Durgut, son yıllarda çocuk suçluluğunda yalnızca niceliksel bir artıştan değil, suçun mahiyeti ve profilindeki değişimden de söz edilmesi gerektiğini belirtti. Durgut, bu değişimi şu sözlerle özetledi: “Çocuk suçlulukta tabii ki elbette artış oldu ama asıl suçun mahiyeti ve suçlu profili değişti.” Birinci oturum, çocuk ceza adalet sisteminin yalnızca cezalandırma ekseninde değil; önleme, koruma, rehabilitasyon, aile desteği, okul sistemi, sosyal politika ve kurumlar arası koordinasyon temelinde yeniden değerlendirilmesi gerektiği yönündeki ortak vurguyla tamamlandı. Programın ikinci oturumu “Çocuk Ceza Adalet Sistemine Yeni Bir Bakış: Yaptırım ve Koruma Dengesi” başlığıyla gerçekleştirildi. Oturumun moderatörlüğünü Hukukçular Derneği Gençlik Komisyonu Başkanı Av. Hacer Nur Kılıçarslan üstlendi. İkinci oturumda; Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Muhammed Demirel ve İstanbul Anadolu Adliyesi Cumhuriyet Savcısı Doç. Dr. Cengiz Apaydın konuşmacı olarak yer aldı. Oturumda çocuk ceza adalet sisteminde yaptırım ve koruma dengesinin nasıl kurulması gerektiği; psikolojik gelişim, aile yapısı, travma, dijitalleşme, bağımlılık, çocukların ceza sorumluluğu, infaz sistemi, eğitim ve hukuk bilinci gibi başlıklar üzerinden ele alındı.