Sayıştay denetiminde ortaya çıktı: İBB'nin tatlı ihalesinde şok yolsuzluk vurgunu

Eski İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınmasının ardından görevi devralan Nuri Aslan’ın da aynı zihniyeti sürdürdüğü ortaya çıktı; Sayıştay raporuna yansıyan 94,8 milyonluk tatlı skandalı, İBB’deki usulsüzlük ve fahiş soygun düzeninin isimler değişse de aynen korunduğunu belgeledi!

Sayıştay raporunda, İBB'nin 2025'in mart ve nisan aylarını kapsayan şerbetli tatlı alımında yaklaşık maliyetin gerçekçi belirlenmediği ve bazı ürünlere piyasa fiyatının yaklaşık 4 katı ödeme yapıldığı tespit edildi. Raporda, 94 milyon 815 bin 200 liralık işin sözleşmeye aykırı şekilde alt yükleniciye yaptırıldığı da açıklandı.

Yolsuzluk ve rüşvet sarmalına karışmış belediyelere yönelik soruşturmalar devam ediyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesine (İBB) yönelik incelemelerde önemli bulgulara ulaşıldı. Sayıştay Başkanlığı tarafından hazırlanan raporda, İBB'nin pazarlık usulüyle gerçekleştirdiği 94 milyon 815 bin 200 lira sözleşme bedelli 'şerbetli tatlı alımı' işinde yaklaşık maliyetin gerçekçi belirlenmediği tespit edildi. Ayrıca ihaleyi alan yüklenici firmanın faaliyet merkezinin Muş olduğu, iş süresince yalnızca bir sigortalı personelinin bulunduğu ve işin alt yükleniciye kapalı olmasına rağmen alt yükleniciden temin edildiğine ilişkin tespitlere yer verildi.

YAKLAŞIK MALİYET VE FİYAT FARKLILIKLARI: Kamu İhale Kanunu ve Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'ndeki mevzuat hükümlerinden bahsedilen raporda, İBB tarafından yaklaşık maliyeti belirlemek amacıyla 4 firmadan fiyat teklifi alındığı, yaklaşık maliyetin sadece bu teklifler esas alınarak oluşturulduğu ve ürünlerin bir önceki sözleşme fiyatlarının hesaplamaya dahil edilmediği belirtildi.

İHALE SÜRECİ: Fiyat teklifi alınan firmalardan üçünün pazarlık usulü ihaleye teklif vermeye davet edildiği ve bu firmalardan ikisinin teklif verdiği kaydedilerek raporda şu değerlendirmelere yer verildi: "Yapılan incelemede, pazarlık usulü ile yapılan alımlardaki fiyatların sonraki tarihli ihale fiyatlarıyla karşılaştırıldığında göreli yüksek bedellerle gerçekleştirildiği anlaşılmıştır. Firmaların gerçek piyasa koşullarını yansıtan rekabetçi fiyatlar yerine, yaklaşık maliyete yakın veya bu maliyeti aşmayan ancak piyasa rayiçlerinin üzerinde teklifler sundukları, pazarlık usulü ile gerçekleştirilen söz konusu alımda oluşan fiyatların, sonraki dönemde yapılan açık ihale fiyatlarına kıyasla daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu itibarla aynı ürünlerin sonraki dönemlerde daha düşük bedellerle temin edilebilmesi, yaklaşık maliyetin ve buna bağlı olarak sözleşme bedelinin piyasa koşullarını yansıtmadığını açıkça ortaya koymaktadır."

560 LİRA ÜZERİNDEN TEMİN EDİLEN SOĞUK BAKLAVA BİN 200 LİRADAN TEMİN EDİLDİ: Raporda incelenen mart ve nisan aylarını kapsayan 'şerbetli tatlı alımı' işinin önceki ve sonraki ihalelerle karşılaştırmalı değerlerine göre, 2025 yılı ocak-şubat aylarında 300 lira, mayıs-aralık aylarında 370 lira üzerinden temin edilen şerbetli cevizli kadayıfın pazarlık usulü alımda 572 lira birim fiyat üzerinden, ocak-şubat aylarında 370 lira, mayıs-aralık aylarında 506 lira üzerinden temin edilen soğuk baklavanın ise pazarlık usulü alımda bin 200 lira birim fiyat üzerinden temin edildiği aktarıldı.

KAPASİTE YETERSİZLİĞİ: Sözleşmesinde alt yüklenici çalıştırılamayacağına ilişkin açık hüküm olmasına rağmen, yüklenicinin üretim yeri ve yeterli teknik kapasitesinin bulunmaması nedeniyle işin fiilen bir önceki alımın da yüklenicisi olan firmanın alt yüklenimi vasıtasıyla gerçekleştirildiği belirtilerek şu bulgulara yer verildi: "Bu durum, sözleşme hükümlerine açık aykırılık teşkil etmekte olup pazarlık usulü ile yapılan ihale aşamasında davet edilen isteklilerin teknik yeterliklerinin ve kapasitelerinin sağlıklı şekilde değerlendirilmediğini göstermektedir. Ayrıca, işi fiilen yerine getiren alt yüklenicinin, aynı ürünlere ilişkin bir önceki alımın da yüklenicisi olması, aynı ürünlerin fiili olarak aynı yükleniciden temin edilmesine rağmen bir önceki alımla kıyaslandığında daha yüksek bedelle gerçekleştirilmesine sebebiyet verildiği anlaşılmaktadır."

İBB’NİN SAVUNMASI VE GEREKÇELERİ: Sayıştay'ın söz konusu tespitlerine ilişkin raporda İBB'nin verdiği cevaba da yer verildi. İBB'nin açıklamasında; sürecin mevzuata uygun yürütüldüğü, pazarlık usulü alımın ramazan ayı kapsamında iki aylık olarak yapıldığı, bu ihalede ürünlerin yüzde 72'sinin tek kullanımlık plastik ambalajla istendiği (açık ihalede bu oranın yüzde 5 ile sınırlı kaldığı), ayrıca ürünlerin yaklaşık yüzde 70'inin porsiyonluk olarak ambalaj, etiket ve kolileme gerektirdiği, bu sebeple ambalaj, işçilik ve lojistik maliyetlerinin fiyat farkının asıl nedeni olduğunun ileri sürüldüğüne değinildi. Yüksek bedelli soğuk baklava kaleminin menülere dahil edilmediğinin ifade edildiği kaydedilen raporda; alt yüklenici hususunda ise sözleşmede alt yüklenici yasağı bulunmakla birlikte işin tamamen başka firmaya devredildiğine dair somut tespit olmadığı, yüklenicinin ürünleri yetkili satıcı sıfatıyla temin ettiği, gıda sektöründe tedarik zinciri içinde başka üreticilerden ürün temininin ticari hayatın olağan akışı olduğu ve alt yüklenicilik sayılamayacağı, sevk irsaliyesi ve faturalarla bunun belgelendiğinin savunulduğundan bahsedildi.

SAYIŞTAY’IN İBB CEVABINA YÖNELİK DEĞERLENDİRMESİ: Sayıştay tarafından İBB'nin cevabının değerlendirildiği raporda, yaklaşık maliyetin mevzuata uygun yöntemle belirlendiği ifade edilmiş olsa da bulguda eleştirilen hususun aynı ürünlere ilişkin daha önce gerçekleştirilen alımların sözleşme fiyatlarının hesaplamaya dahil edilmemesi ve piyasa rayicini yansıtmayan bir yaklaşık maliyet oluşturulması olduğu belirtildi. Nitekim aynı dönemde gerçekleştirilen alımda şerbetli cevizli kadayıf 300 liradan temin edilmişken pazarlık usulüyle yapılan ihalede aynı ürünün 572 liradan, soğuk baklavanın ise 370 lira yerine bin 200 liradan alınmış olmasının yaklaşık maliyetin piyasa koşullarını yansıtmadığını açıkça ortaya koyduğu vurgulandı. İhaleye, yaklaşık maliyet hesabında fiyat teklifi veren firmalar haricinde piyasada faaliyet gösteren farklı firmaların davet edilmemesinin rekabet ve eşit muamele ilkeleriyle bağdaşmadığı belirtilen raporda; 4 kalemin yüzde 72'sinin paketli, 3 kalemin tamamen paketli istendiği, sözleşmedeki kalan 14 kalemin ise bu zorunluluğun dışında tutulduğu, öte yandan paketleme zorunluluğu hiç bulunmayan kalemlerde dahi pazarlık usulüyle yapılan alımdaki birim fiyatların sonraki tarihli açık ihale fiyatlarına kıyasla çok daha yüksek olduğunun belirlendiği aktarıldı.

168 LİRALIK TEL KADAYIF 660 LİRADAN ALINDI: Tel kadayıfın 168 lira yerine 660 liradan (3,9 kat), trileçenin 225 lira yerine 660 liradan (2,9 kat), soğuk baklavanın 506 lira yerine bin 200 liradan (2,4 kat), şekerparenin 202 lira yerine 460 liradan (2,3 kat) ve sütlü nuriyenin 506 lira yerine 900 liradan (1,8 kat) temin edilmiş olmasının paketleme gerekçesiyle açıklanamayacak ölçüde olduğu tespitine yer verilen raporda; soğuk baklava kaleminin menüye dahil edilmediği belirtilmiş olsa da bu kalemden 748,20 kilogram alındığı ve 897 bin 840 lira ödeme yapıldığı hatırlatıldı. İBB'nin alt yüklenici yasağına ilişkin cevabına dair raporda, yüklenici tarafından sunulan yetkili satıcı belgesinin bir önceki ihalenin yüklenicisi olan şirket tarafından düzenlendiği, teknik şartname gereği işte kullanılan aracın da yine bu şirkete ait olduğu, yüklenicinin iş süresince sigortalı yalnızca tek bir personelinin bulunduğu ve şirketin faaliyet merkezinin Muş ilinde yer aldığının tespit edildiği bildirildi.

MALİYET TESPİTLERİ: Tüm bu hususlar bir arada değerlendirildiğinde, yüklenicinin bu organizasyonel yapı ve personel sayısıyla sözleşme konusu ürünleri fiilen üretip teslim edebilmesinin mümkün olmadığı, işin esaslı ediminin tamamen alt yüklenici şirket tarafından yerine getirildiğinin anlaşıldığı değerlendirmesi yapıldı. Raporun sonuç bölümünde ise yapılacak alımlarda yaklaşık maliyet tespitlerinin mevzuatta belirtilen hususlar göz önüne alınarak gerçekçi bir şekilde yapılması, pazarlık usulü ihalelerde etkin bir rekabet ortamını sağlayacak sayıda firmanın davet edilmesinin sağlanması, sözleşmelerde alt yüklenici yasağı öngörülmüşse bu yasağa uyulması ve isteklilerin teknik kapasitelerinin ihale aşamasında titizlikle değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.