NIHR desteğiyle yürütülen çalışma: Buzdolabı ihtiyacını ortadan kaldıran 'toz aşı' geliştirildi

Aşıların üretimden uygulanacağı noktaya kadar belirli sıcaklıklarda korunmasını gerektiren soğuk zincir sistemi, özellikle uzak bölgelerde sağlık hizmetlerinin önündeki önemli zorluklardan biri olarak öne çıkıyor. İngiltere’de bilim insanlarının geliştirdiği yeni bir yöntem ise bu soruna çözüm olabilecek bir teknoloji ortaya koydu. Araştırmacılar tarafından geliştirilen ve buzdolabında saklanmasına gerek olmayan "toz aşı" yöntemiyle, aşıların oda sıcaklığında uzun süre dayanıklı kalabilmesi hedefleniyor.

İlk çalışmalar, yeni teknolojinin geleneksel aşılara benzer bağışıklık tepkisi oluşturduğunu ortaya koydu.

Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırmaları Enstitüsü (NIHR) desteğiyle yürütülen araştırmada bilim insanları, sıvı halde bulunan tetanoz-difteri aşısını özel bir yöntemle kurutarak toz haline getirdi.

Çalışmada "trehaloz" isimli doğal bir şeker molekülünden yararlanıldı. Bu maddenin, kurak dönemlerde hayatta kalabilen bazı bitkilerde hücreleri koruduğu ve benzer şekilde aşının etkin bileşenlerinin dayanıklılığını artırdığı belirtildi. Araştırmacılar, toz formuna dönüştürülen aşının bir yıl boyunca oda sıcaklığında saklanmasının ardından yeniden sıvılaştırılarak gönüllüler üzerinde uygulandığını açıkladı.

Araştırma kapsamında 60 gönüllü üzerinde yapılan denemelerde, buzdolabına ihtiyaç duymayan aşının geleneksel tetanoz-difteri aşısıyla benzer düzeyde bağışıklık yanıtı oluşturduğu belirlendi. Bilim insanları, aşının güvenli bulunduğunu ve gönüllüler tarafından iyi tolere edildiğini ifade etti. Laboratuvar sonuçlarında ise aşının bileşenlerinin eksi 20 derece ile 40 derece arasındaki sıcaklıklarda dayanıklılığını koruduğu görüldü.

Yeni teknolojinin, aşıların taşınması ve depolanmasında kullanılan soğuk zincir sistemine olan bağımlılığı azaltabileceği değerlendiriliyor.

Özellikle elektrik altyapısının yetersiz olduğu, ulaşım koşullarının zor olduğu bölgelerde aşıların bozulmadan saklanabilmesi, sağlık hizmetlerine erişimin artırılmasına katkı sağlayabilir. Araştırmacılar, yöntemin daha geniş kapsamlı testleri için önümüzdeki dönemde 160 kişinin katılacağı yeni bir klinik çalışma gerçekleştireceklerini duyurdu.

Dünya genelinde milyonlarca doz aşının, taşıma sırasında yaşanan sorunlar, son kullanma tarihinin geçmesi veya soğuk zincirin bozulması nedeniyle kullanılamadan imha edildiği belirtiliyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre üretilen aşıların yaklaşık yarısı çeşitli nedenlerle kullanılamadan kaybediliyor. Bilim insanları, oda sıcaklığında saklanabilen toz aşı teknolojisinin bu kayıpların azaltılmasına yardımcı olabileceğini vurguluyor. Araştırmanın sonuçları, tıp alanında önemli çalışmalara yer veren EClinical Medicine dergisinde yayımlandı. Yeni yöntemin başarılı olması halinde, gelecekte farklı aşı türlerinin de benzer şekilde korunabilmesinin önü açılabilecek.