Güneş enerjisi nükleeri geçti: Büyümede yeni eşik şebeke ve depolama

Dünya elektrik üretiminde güneş enerjisinin payı hızla yükseliyor. Ember verilerine göre 2025’te nükleer enerjiyi az farkla geçen güneş, küresel enerji sistemindeki ağırlığını artırmayı sürdürüyor. BBC’nin son 12 aylık veriler üzerinden yaptığı analiz, güneşten üretilen elektriğin nükleer üretimin yüzde 13 üzerine çıktığını gösteriyor. Yaklaşık on yıl önce küresel elektriğin yalnızca yüzde 1’ini sağlayan güneş enerjisinin, 2026’da yüzde 10 paya ulaşması bekleniyor. Bu hızlı genişleme, yeni yatırımların yanı sıra artan elektrik talebinin karşılanmasında da güneşi öne çıkarıyor.

Güneş enerjisi, 2025 yılında dünyadaki elektrik talebi artışının yaklaşık dörtte üçünü karşıladı. Rüzgar enerjisinde de büyüme sürerken, güneşin daha hızlı yaygınlaşması üretim kaynakları arasındaki dengeyi değiştiriyor. Nükleer elektrik üretimi 2000 yılından bu yana genel olarak yatay seyrederken, güneşten elde edilen elektrik aynı dönemde yaklaşık 2 bin 700 kat arttı. Güneş enerjisinin 2026’da nükleerle arasındaki farkı daha da açması öngörülüyor.

Büyümenin başlıca nedenlerinden biri, güneş panellerinin maliyetindeki düşüş oldu. Üretim ölçeğinin genişlemesi, verimliliğin yükselmesi ve panellerde kullanılan silikon ile gümüş miktarının azalması, elektrik üretim maliyetlerini aşağı çekti. Özellikle 2023 ve 2024’te Çin’deki yüksek üretim kapasitesi ve arz fazlası, panel fiyatlarını rekor düşük seviyelere taşıdı.

Ember’den Dave Jones’a göre tek bir güneş paneli 100 doların altında satın alınabiliyor ve 30 ila 40 yıl boyunca elektrik üretebiliyor. Ancak panel fiyatı, bir güneş enerjisi sisteminin toplam kurulum maliyetinin yalnızca bir bölümünü oluşturuyor.

Çin, hem güneş enerjisi üretiminde hem de kurulu kapasitede açık ara önde bulunuyor. ABD ise güneş enerjisi ekipmanlarına uygulanan tarifelere rağmen yeni kurulumlarda ikinci sırada yer alıyor. Ülkenin mevcut kapasitesi, hanelerin üçte birinden fazlasının elektrik ihtiyacına karşılık gelebilecek düzeye ulaşmış durumda. Bununla birlikte ABD’de yenilenebilir enerji yatırımlarını sınırlayan federal politikaların maliyetleri artırması ve büyümeyi yavaşlatması bekleniyor.

Hindistan’da son iki yıldaki elektrik talebi artışının yüzde 60’ı yeni güneş enerjisi üretimiyle karşılandı. Avustralya’da ise 4 milyondan fazla evde çatı tipi panel bulunuyor. Bu sayı, ülkedeki hanelerin üçte birinden fazlasına denk geliyor. Şebeke hizmetlerinin yetersiz, fosil yakıt maliyetlerinin yüksek olduğu ülkelerde de güneşe yönelim güçleniyor. Pakistan ve Lübnan’da kurulumlar hızlanırken, Afrika genelinde her gün yaklaşık 100 bin güneş paneli kuruluyor.

Güneş enerjisinin yaygınlaşması, üretimin gün içindeki değişkenliğini yönetme ihtiyacını da büyütüyor. Batarya maliyetlerinin düşmesi, gündüz üretilen elektriğin akşam saatlerinde kullanılmasını kolaylaştırıyor. Güneş panelleri ile bataryaların birlikte kullanıldığı sistemler, güneşli bölgelerde yeni fosil yakıt santrallerine göre daha düşük maliyetli olabiliyor. Ancak uzun süren bulutlu dönemler, muson mevsimleri ve mevsimler arasındaki üretim farkları, uzun süreli depolama ihtiyacını gündemde tutuyor. Bu nedenle güneş yatırımlarının elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi, depolama kapasitesinin artırılması ve diğer üretim kaynaklarıyla birlikte planlanması gerekiyor.

Ulaşım ve sanayi başta olmak üzere farklı alanlarda elektrik kullanımının artması, güneş enerjisine yeni talep yaratıyor. Buna karşılık, tüketimdeki artışın üretim ve şebeke yatırımlarıyla eş zamanlı yönetilememesi sistem üzerindeki baskıyı artırabiliyor. Güneş enerjisinin önündeki temel sınırlamalar da bu süreçte değişiyor. Panel maliyeti ve üretim kapasitesinin yanında, elektriğin ihtiyaç duyulan yere taşınabilmesi ve uygun zamanda kullanılabilmesi giderek daha önemli hale geliyor.

Küresel güneş enerjisi kapasitesindeki artışın 2026’da sürmesi, ancak büyüme hızının yavaşlaması bekleniyor. Bu beklentide, Çin’in 2025 yazında yeni kurulumlara yönelik destek ve fiyatlandırma mekanizmasını değiştirmesi etkili oluyor. Eski sistemden yararlanmak isteyen şirketlerin yatırımlarını öne çekmesi, 2025’te kurulumları olağanüstü artırdı. Bu etkinin ardından Çin’de büyümenin hız kesmesi beklenirken, Çin dışındaki ülkelerde bu yıl kurulan panel sayısının geçen yılın üzerinde olduğu belirtiliyor. Uluslararası Enerji Ajansının tahminlerine göre güneşten elektrik üretimi, 2030’a kadar 2025 seviyesinin iki katına çıkabilir. Bu öngörünün gerçekleşmesi halinde güneş enerjisi, hidroelektriği aşarak dünyanın üçüncü büyük elektrik kaynağı olacak.