Füzyon enerjisinde tarihi gelişme! Işığı yaktılar

Füzyon enerjisini ticarileştirme yarışında dikkat çeken bir eşik daha aşıldı. ABD merkezli Realta Fusion, füzyon reaksiyonundan elde edilen elektriği doğrudan kullanarak birkaç ampulü çalıştırmayı başardığını duyurdu.

Şirket, bu gösterimin özel sektör tarafından kamuoyuna açıklanan ilk doğrudan füzyon elektriği üretimi örneği olduğunu savundu.

Füzyon enerjisi, uzun süredir geleceğin temiz ve yüksek verimli enerji kaynaklarından biri olarak görülüyor.

Realta Fusion’ın gerçekleştirdiği son deney, füzyon reaksiyonundan çıkan enerjinin yalnızca ısıya çevrilerek değil, doğrudan elektrik üretiminde de kullanılabileceğini göstermesi açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

2022 yılında ABD Enerji Bakanlığına bağlı Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarındaki National Ignition Facility, füzyon araştırmalarında tarihi bir başarı elde etmişti. 192 yüksek güçlü lazerin kullanıldığı deneyde döteryum-trityum yakıt kapsülüne 2,05 megajul enerji verilmiş, füzyon reaksiyonu ise 3,15 megajul enerji üreterek net enerji kazancı sağlamıştı.

Füzyon alanındaki asıl hedef, bu teknolojiyi ticari ölçekte ve ekonomik olarak uygulanabilir hale getirmek. Geleneksel yaklaşım, füzyon reaksiyonundan çıkan ısıyla buhar türbinlerini çalıştırmaya dayanırken, Realta Fusion enerjiyi doğrudan elektriğe dönüştürmeyi hedefliyor.

Wisconsin merkezli şirket, 19 Haziran’da gerçekleştirdiği deneyde WHAM adlı füzyon cihazını kullandı. Gösterimde, füzyon reaksiyonundan doğrudan elde edilen elektrikle birden fazla ampul çalıştırıldı.

Realta Fusion CEO’su ve kurucu ortağı Kieran Furlong, deneyin plazmadan doğrudan elektrik çekilebildiğini gösterdiğini söyledi. Furlong, bunun teknolojinin geleceği açısından önemli bir kanıt niteliği taşıdığını ifade etti.

WHAM, klasik tokamak tasarımlarından farklı olarak manyetik ayna mimarisini kullanıyor. Şişe benzeri reaktör yapısında plazma, güçlü mıknatıslar yardımıyla hapsediliyor. Bu tasarım, füzyon enerjisinin daha farklı bir mimariyle ticarileştirilmesi için test ediliyor.

Realta Fusion, geliştirdiği doğrudan enerji dönüşüm sisteminin yaklaşık yüzde 90 verimlilik sunabileceğini belirtiyor. Bu oran, günümüzde fisyon nükleer santrallerinde kullanılan buhar türbinlerinin yaklaşık yüzde 33 seviyesindeki verimliliğiyle karşılaştırıldığında dikkat çekici bir fark ortaya koyuyor.

Şirketin ticari reaktörlerinde kullanmayı planladığı döteryum-trityum yakıtlı füzyon reaksiyonlarında açığa çıkan enerjinin yaklaşık yüzde 20’si alfa parçacıkları olarak bilinen yüklü helyum çekirdeklerinden oluşuyor. Realta, prototip elektrik dönüştürücüsünü reaktörün çıkışına yerleştirerek bu alfa parçacıklarından enerji topladı.

Deneyde sistem, 100 volt gerilimde birkaç amper elektrik üretmeyi başardı. Elde edilen elektrik, birkaç ampulü yakmaya yetecek seviyeye ulaştı. Realta Fusion’a göre doğrudan enerji dönüşümü, ticari füzyon santrallerinde reaktörün kendi enerji ihtiyacını karşılamasına yardımcı olabilir. Şirket, bu yaklaşımın plazmayı yeniden ısıtmak için kullanılabileceğini ve toplam elektrik üretimini yüzde 20 ila 30 oranında artırabileceğini belirtiyor.

Realta Fusion, doğrudan elektrik dönüşümünü kamuoyuna açık şekilde gösteren ilk özel şirket olduğunu öne sürüyor. Bu alanda çalışan tek girişim ise Realta değil. OpenAI CEO’su Sam Altman tarafından desteklenen Helion da reaktör tasarımında doğrudan enerji dönüşümünü temel teknolojilerden biri olarak görüyor. Teknolojinin ticari ölçekte uygulanıp uygulanamayacağı ilerleyen yıllarda netleşecek olsa da doğrudan elektrik üretimi yaklaşımı, füzyon santrallerinin daha verimli ve ekonomik hale gelmesi için yeni bir kapı aralıyor.Realta Fusion’ın ampul yakma gösterimi, ticari füzyon enerjisi yolunda sembolik ancak dikkat çekici bir adım olarak öne çıktı. Teknolojinin ticari ölçekte uygulanıp uygulanamayacağı ilerleyen yıllarda netleşecek olsa da doğrudan elektrik üretimi yaklaşımı, füzyon santrallerinin daha verimli ve ekonomik hale gelmesi için yeni bir kapı aralıyor.