Dost ve kardeş ülke Katar’a büyük şok: Kemerler apar topar sıkılıyor

Katar, ABD-İsrail ile İran arasındaki altı aydır devam eden savaşın ülke ekonomisi üzerindeki etkileri nedeniyle kamu harcamalarında kapsamlı kesintilere gitti. İngiliz Financial Times gazetesinin konu hakkında bilgi sahibi üç kişiye dayandırdığı habere göre, Katar yönetimi kamu kurumlarının bütçelerini yüzde 30’a varan oranlarda azaltırken, yurt dışına yönelik yardım finansmanında yaklaşık yüzde 85 kesinti yaptı. Söz konusu adımlar, savaş nedeniyle Katar’ın temel gelir ve ihracat kaynağı olan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) gelirlerinde yaşanan sert düşüşün ardından geldi.

Katar’ın 2026 yılı toplam bütçesi yaklaşık 61 milyar dolar seviyesinde bulunurken, kamu kurumlarındaki kesintilerin toplam harcamaların ne kadarını etkilediği netleşmedi. Katar, son yıllarda Türkiye dahil birçok ülkede yatırımlarını artırmıştı. Körfez ülkeleri arasında savaşın ekonomik sonuçlarından en fazla etkilenen ülkelerden biri Katar oldu. Ülke, İran saldırılarının yol açtığı hasar ve Hürmüz Boğazı üzerinden gaz sevkiyatında yaşanan güçlükler nedeniyle LNG üretimini durdurmak zorunda kaldı.

Middle East Council on Global Affairs Kıdemli Araştırmacısı Tarık Yusuf, krizin yılın son çeyreğine kadar sürmesi halinde yetkililerin gelecek yıl için daha kapsamlı harcama kesintilerini ciddi biçimde değerlendirdiğini belirtti. Yusuf, Katar yönetiminin krizi etkili biçimde yönettiğini ancak ekonomik darbenin son derece büyük olduğunu ifade ederek, ekonomiyi ve likiditeyi desteklemek için geçmiş yıllarda oluşturulan mali tamponların kullanıldığını söyledi. Bunun sonucunda bütçede önemli bir açık oluştuğunu belirten Yousef, savaşın uzaması halinde mali baskının artabileceğine işaret etti.

Uluslararası Para Fonu (IMF), Katar ekonomisinin bu yıl yüzde 8,6 küçülmesini bekliyor. Bu tahmin, enerji ihracatı ve ticaret için onlarca yıldır Hürmüz Boğazı’na bağımlı olan altı Körfez ülkesi arasındaki en sert daralmaya işaret ediyor. Katar’ın ise krizin etkilerini hafifletebilecek önemli mali rezervleri bulunuyor. Ülkenin egemen varlık fonu Katar Yatırım Otoritesi'nin (QIA) yaklaşık 500 milyar dolarlık varlığı bulunurken, Katar’ın nüfusu yaklaşık 3,2 milyon seviyesinde.

Doha yönetimi aynı zamanda ABD ile İran arasında anlaşma sağlanmasına yönelik arabuluculuk girişimlerinde merkezi rol üstleniyor. Ancak savaşın sona ereceğine ilişkin henüz bir işaret bulunmaması, çatışmanın Körfez ülkelerindeki iç harcamaları ve bölgedeki egemen varlık fonlarının yurt dışı yatırımlarını da etkileme ihtimalini artırıyor.

Körfez ülkelerinin egemen varlık fonlarının yönettiği toplam varlıkların yaklaşık 5 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) öncülüğünde 2017’de Katar’a karşı başlatılan bölgesel ambargo sırasında QIA, ülkenin finans sektörünü istikrara kavuşturmak amacıyla 20 milyar doların üzerinde mevduatı Katar’a geri getirmek zorunda kalmıştı. Katarlı bir yetkili, ülkenin bölgedeki ekonomik koşullarla başa çıkabilecek durumda olduğunu belirterek, Körfez krizi ve Kovid-19 salgını dahil geçmiş krizlerde gösterilen dayanıklılığın mevcut dönemin uzun vadeli ekonomik yön değiştirmeden atlatılmasına imkan verdiğini ifade etti. Katar’ın yurt dışı yardımları için ayırdığı toplam kaynağa ilişkin güncel bir rakam bulunmuyor.

Ancak Katar Dışişleri Bakanlığının geçen aralık ayında yaptığı açıklamaya göre ülke, geçen yıl Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisine 1,5 milyar dolar bağışta bulundu. Bu tutarla Katar, kuruma en fazla kaynak sağlayan beş ülke arasında yer aldı. Yeni kesintiler kapsamında Katar’ın yurt dışı yardım finansmanının yaklaşık yüzde 85 azaltıldığı belirtildi. Savaşın ekonomik etkisi Körfez ülkeleri arasında farklılık gösterirken, İran’ın ABD ve İsrail saldırılarına karşılık vermesiyle bölgedeki ülkelerin tamamı İran füzeleri ve insansız hava araçlarının hedefi oldu.

Suudi Arabistan ile BAE, Hürmüz Boğazı’nı devre dışı bırakan boru hatları üzerinden petrol ihraç edebildikleri için ekonomik kaybın bir bölümünü sınırlayabildi. Yükselen petrol fiyatları da ihracat hacmindeki düşüşün etkisini kısmen dengeledi. Katar ve Kuveyt ise enerji ihracatında Hürmüz Boğazı’na bağımlı durumda bulunuyor. Savaş aynı zamanda Körfez ülkelerinde ticaret, turizm, yiyecek-içecek sektörü ve petrol dışı büyümenin diğer unsurlarını da olumsuz etkiliyor.

Goldman Sachs Orta Doğu Ekonomisti Farouk Soussa, enerji ihracatındaki kayıpların Katar ve Kuveyt’e haftada 1,5 milyar ila 2 milyar dolar arasında gelir kaybına yol açtığını tahmin etti. Soussa, savaşın Körfez ülkeleri açısından son derece büyük bir gerileme anlamına geldiğini ve maliyetlerin önemli bölümünün hükümetler tarafından karşılanmak zorunda olduğunu belirtti. Bölge ülkelerinin çoğunun bu ekonomik yükü karşılayacak kadar varlıklı olduğunu ifade eden Soussa, asıl belirsizliğin savaşın uzun vadeli etkilerinin ve gelecekteki büyümeyi ne ölçüde baskılayacağının henüz bilinmemesi olduğunu söyledi.