‘Borsa İstanbul’ yeni adıyla 13 yaşında! Varlık çeşitliliği her geçen yıl arttı

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nın (İMKB), 5 Nisan 2013'te "Borsa İstanbul"a dönüşmesinin ardından geçen 13 yılda, borsada toplamda 609 hisse senedinin yanı sıra vadeli işlem sözleşmeleri, opsiyonlar ve varantların işlem gördüğü dev bir pazar oluştu.

İMKB olarak işleme başlayan borsa, 2013 yılında değişen Sermaye Piyasası Kanunu ile farklı bir yapıya bürünmesinin ardından 13 yıldır "Borsa İstanbul" adıyla hizmet vermeye devam ediyor.

Resmi olarak Aralık 1985'te açılan İMKB, 3 Ocak 1986'da 19 hisse senedi ile Cağaloğlu'ndaki binasında işleme başladı.

1987'de daha önce haftalık olarak hesaplanan borsa endekslerinde günlük hesaplanmaya geçildi. 1993'te ise 50 şirketle bilgisayarlı alım-satım işlemine geçildi. İMKB, 1993 yılının sonlarında ABD Menkul Kıymetler ve Borsalar Federasyonu tarafından "kabul görmüş menkul kıymetler borsası" olarak tanımlandı. Bu unvanı alan gelişmekte olan borsalar arasında İMKB üçüncü oldu.

1996'da Uluslararası Pazar bünyesinde Uluslararası Tahvil ve Bono Piyasası'nın kurulmasının ardından 1997'de bu piyasada Hazine tarafından yurt dışında satılmak üzere çıkarılan 40 adet uluslararası tahvilin kota alınmasıyla işlemlere başlandı. Böylece Hazine'nin yurt dışı finansmana erişimi için farklı bir kanal açılmış oldu.

İMKB, 2000 yılında Kırgız Borsası'nın sermayesine yüzde 27,4 iştirak oranı ile Bakü Borsası'na da yüzde 5,26 iştirak ile ortak oldu.

2004'te katılma belgelerinin organize ve şeffaf bir piyasada işlem görmesini sağlamak amacıyla Borsa Yatırım Fonu Pazarı kuruldu ve takip eden yıl Hisse Senetleri Piyasası Fon Pazarı'nda Borsa Yatırım Fonları işlem görmeye başladı.

2007'de Hisse Senetleri Piyasası'nda açılış seansı uygulamasına geçilirken yıl sonuna doğru seans kapanış saati 17.00'ye uzatıldı. Mayıs 2009'da Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) devreye alınarak piyasanın şeffaf ve zamanında aydınlatılması için önemli bir adım atıldı.

Yapılandırılmış ürünler sınıfında yer alan ve menkul kıymetleştirilmiş opsiyon özelliklerini taşıyan ürün anlamına gelen varantlar, 2010'da borsada işlem görmeye başladı.

2011'de Bankalararası Repo-Ters Repo Pazarı'nın kurulmasıyla bankaların kendi aralarında likidite problemlerini halledebilmesinin önü açıldı. 2012'de İMKB bünyesinde faaliyete geçen Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP), 2019'da işlem hacmi ortalama 5 milyar liraya ulaştı.

İMKB, 5 Nisan 2013'te özel hukuk hükümlerine göre çalışan bir işletme olan Borsa İstanbul AŞ'ye dönüştü. Endeks adlarında yer alan "İMKB" kısaltması, "BIST" olarak değiştirildi. Yeni vizyonu doğrultusunda kurum kimliğini de yenileyen Borsa İstanbul, lale motifini logo olarak tercih etti.

30 Kasım 2015'te Borsa İstanbul ile Nasdaq arasındaki ortaklık kapsamında geliştirilen BISTECH'in ilk fazı devreye alındı. BISTECH olarak adlandırılan iki aşamadan oluşan Teknoloji ile Dönüşüm Programı'nın ilk aşamasında Borsa İstanbul, 22 yıldır uyguladığı iki seans uygulamasından tek seans uygulamasına geçti.

Borsa İstanbul AŞ ve bağlı ortaklığı İstanbul Takas ve Saklama Bankası AŞ, swap piyasası kurulmasına ilişkin yapılan çalışmaları Eylül 2018'de tamamladı. Borsa düzenlemeleri uyarınca işlem yapma yetkisi verilmiş bankalar ve TCMB'nin işlem gerçekleştirebildiği swap piyasasında 2019'da TL-dolar ve TL-avro işlemleri, günlük 3 milyar doları bulan hacme ulaştı.

Borsa İstanbul, 17 Haziran 2019'da finansal türev ürünlerde, borçlanma araçlarında ve çeşitli finansal sözleşmelerde değişken faiz göstergesi olarak TLREF Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı'nı hesaplamaya ve yayımlamaya başladı. Türk lirası kısa vadeli referans faiz oranı ihtiyacını karşılamaya yönelik olarak oluşturulan TLREF'in, dayanak varlık veya karşılaştırma ölçütü olarak kullanılması da amaçlanıyor.

Borsa İstanbul'da emtia sertifikaları, pay piyasalarında işleme açılırken 21 Kasım 2022'de 0,01 gram altının pay piyasalarında alınıp satılmasını sağlayan Darphane Altın Sertifikası "ALTINS1" koduyla borsaya kote edildi.

Mayıs 2023'te Borsa İstanbul'un, Avrupa Birliği (AB) sermaye piyasaları düzenleyici otoritesi olan ESMA (European Securities and Markets Authority) tarafından MiFID II (Markets in Financial Instruments Directive II) ve MiFIR (Markets in Financial Instruments Regulation) hükümleri çerçevesinde oluşturulan işlem sonrası şeffaflık koşullarını sağlayan pazar yeri olarak mevcut "olumlu" statüsü yapılan güncellemeyle teyit edildi.

"BIST Geri Alım Endeksi" ve "BIST Temettü 25 Ağırlık Sınırlamalı 10" adlı iki yeni endeksin de 15 Ağustos 2023 itibarıyla hesaplanmaya başlanacağına karar veren Borsa İstanbul, büyümek için ihtiyaç duydukları finansmanı öz kaynakla sağlamak isteyen şirketlerin, sadece nitelikli ve kurumsal yatırımcılara sermaye artırımı yoluyla pay ihraç ederek kaynak temin etmelerini sağlamak ve söz konusu payların Borsa İstanbul Pay Piyasası'nda işlem görebilmesi amacıyla girişim sermayesi pazarının (GSP) oluşturulduğunu bildirdi.

Borsa İstanbul'un 150. kuruluş yıl dönümünün kutlandığı 22 Aralık 2023'te, 1 Kasım 2023 tarihinden itibaren Borsa İstanbul'da işlem gören 500 payın "BIST 500 Endeksi" kapsamında hesaplanmaya başlamasına karar verildiği duyuruldu.

2024'te ayrıca Borsa İstanbul'da, bakır vadeli işlem sözleşmeleri 6 Aralık'ta VİOP'ta işleme açıldı. 16 Aralık 2024'ten itibaren ise Borsa İstanbul'da BIST Spot Gümüş, BIST Spot Platin ve BIST Spot Paladyum endekslerinin hesaplanmaya başlanmasına karar verildi.

2026'nın ilk çeyreğinde 14 şirket borsada işlem görmeye başlarken Borsa İstanbul'da işlem gören şirketlerin sayısı Yıldız Pazar'da 251, Ana Pazar'da 276, Alt Pazar'da 49 olmak üzere, diğer pazarlardaki hisselerle toplamda 609'a çıktı.