Arap ülkesi Türk lirasına geçti: TL’den vazgeçersek ekonomimiz karmaşık hale gelir

Suriye’de Beşar Esad’ın 8 Aralık 2024’te ülkeyi terk etmesiyle Ahmed Şara liderliğinde kurulan geçici yönetim, ülkedeki para birimi kargaşasına son vermek için tek para birimi olarak Suriye Lirası’nı (SYP) kullanmayı hedefledi. Ancak Türkiye destekli muhalif grupların yıllardır kontrol ettiği Afrin, Cerablus, El Bab ve İdlib gibi bölgelerde TL’nin kullanımı bugün hâlâ devam ediyor.

İdlib’de yaşayan yerel yetkililer, alışverişten kamu maaş ödemelerine kadar her işlemde TL’nin kullanıldığını ifade ediyor. “TL’den vazgeçmek ekonomik açıdan büyük karmaşaya yol açar” diyen yetkililer, geçiş sürecine direncin nedenini de bölgedeki ekonomik alışkanlıklarla açıklıyor.

Suriye’nin kuzeyinde yer alan birçok bölgede elektrik, sağlık, posta ve iletişim gibi altyapı hizmetleri büyük ölçüde Türkiye tarafından sağlanıyor. Özellikle İdlib merkezinde elektrik kesintilerinin neredeyse hiç yaşanmadığı belirtilirken, “Elektrik Türkiye’den geliyor, bu nedenle hizmet kalitesi çok yüksek” ifadeleri dikkat çekiyor.

2016 ve 2018 yıllarında gerçekleştirilen Fırat Kalkanı ve Zeytin Dalı harekâtlarının ardından bölgede kurulan PTT ofisleri sayesinde TL’nin dolaşımdaki hacmi artırıldı. Bu da hem ticari ilişkileri kolaylaştırdı hem de maaşların düzenli ödenmesini sağladı.

Ahmed Şara yönetimi, ülke genelinde ekonomik bütünlüğü sağlamak amacıyla tüm sınır kapılarında eşit oranda gümrük vergileri uygulamaya başladı. Bu adım özellikle İdlib’de fiyatların ciddi oranda yükselmesine neden oldu. Daha önce Türkiye’den vergisiz gelen ürünlerle uygun fiyatlı alışveriş yapan halk ve tüccarlar, artık bu avantajı kaybetmiş durumda.

Bölgedeki esnaf, “Vergilerle birlikte hem halkın alım gücü düştü hem de dışarıdan gelen müşteri azaldı” diyerek yeni düzene tepki gösteriyor.

TED Üniversitesi’nden Doç. Dr. Bezen Coşkun’a göre, TL’nin bölgede kullanılması sadece ekonomik değil aynı zamanda siyasi bir mesaj taşıyor. Türkiye’nin yıllardır dış ticarette yerel para birimlerinin kullanımını destekleyen politikası, Suriye’de de TL aracılığıyla somut hale getirildi. Londra King’s College’da ders veren ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nda görev yapan Doç. Dr. Cevat Giray Aksoy ise, bu sürecin Türkiye açısından “diplomatik etkinliği artıran bir yumuşak güç stratejisi” olduğunun altını çiziyor. Aksoy, Türkiye’nin gelecekte Suriye’nin yeniden inşasında yer almasının hem ekonomik hem de siyasi anlamda kalıcı katkılar sunacağını belirtiyor.

30 Haziran itibarıyla Türkiye destekli Geçici Hükümet’in tüm kurumları Şam yönetimine devredildi. Suriye Milli Ordusu ise merkezi orduya entegre edildi. Ancak tüm bu gelişmelere rağmen, bölgedeki kamu çalışanları maaşlarını hâlâ TL ile almaya devam ediyor.

Şam yönetimi egemenliğini pekiştirmek adına ulusal para birimine geçişte ısrar etse de, sahadaki gerçeklikler bu sürecin kolay olmayacağını gösteriyor. Türkiye’nin ise artık sadece para birimi üzerinden değil, altyapı projeleri ve yeniden yapılanma süreciyle daha kalıcı bir rol üstlenmeye hazırlandığı görülüyor.