Anlaşma sızdırıldı: İran'a günlerce füze yağdıran ülke 300 milyar dolar verecek

İran'ın yarı resmi Mehr Haber Ajansı, Tahran ile Washington arasında üzerinde çalışıldığı öne sürülen 14 maddelik mutabakat taslağını yayımladı. Resmi makamlar tarafından henüz doğrulanmayan taslakta, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasından Hürmüz Boğazı'nın açılmasına, yaptırımların kaldırılmasından İran'ın füze programının müzakere dışı bırakılmasına kadar dikkat çeken maddeler yer aldı.

Mehr Haber Ajansı'nın yayımladığı taslağa göre ABD ile İran arasında yürütülecek 60 günlük müzakere sürecinde İran'a ait dondurulmuş 24 milyar dolarlık varlığın serbest bırakılması planlanıyor.Taslakta yer alan bilgilere göre söz konusu kaynağın yarısının müzakereler başlamadan önce İran'ın kullanımına açılması öngörülüyor.

Taslağın ilk maddelerinde tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı şekilde sona erdirilmesi yer alıyor. Buna Lübnan'daki faaliyetlerin de dahil olduğu belirtiliyor.Ayrıca ABD'nin İran'ın iç işlerine müdahale etmeme ve İran İslam Cumhuriyeti'nin egemenliğine saygı gösterme taahhüdünde bulunacağı ifade ediliyor.

Taslakta yer alan en dikkat çekici maddelerden biri Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması oldu. Buna göre Washington yönetimi, deniz ablukasını 30 gün içerisinde kaldırmayı, İran çevresindeki askeri unsurlarını geri çekmeyi ve aynı süre içinde İran'ın belirleyeceği düzenlemeler çerçevesinde Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılmasını kabul edecek.

Taslak metnin yayımlanması, ABD Başkanı Donald Trump'ın anlaşmayı "büyük bir anlaşma" olarak nitelendirmesinin ardından geldi. Trump, anlaşmanın bölgeye barış ve güvenlik getireceğini savunmuş, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılacağını ve petrol sevkiyatının normale döneceğini açıklamıştı.Katar Başbakanı, İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve çok sayıda uluslararası lider de anlaşma çerçevesine destek veren açıklamalar yaptı.

Taslağın en kritik başlıklarından biri de gelecekteki müzakerelerin kapsamı oldu. Mehr'in haberine göre taraflar arasındaki görüşmeler yalnızca zenginleştirilmiş uranyum stoku, uranyum zenginleştirme faaliyetleri, yaptırımların kaldırılması ve ekonomik yeniden yapılanma konularıyla sınırlı tutulacak.İran'ın balistik füze programı ile Tahran'ın destek verdiği bölgesel silahlı gruplar ise müzakere gündeminin dışında bırakılacak. Bu maddenin özellikle İran açısından önemli bir diplomatik kazanım olarak değerlendirildiği belirtiliyor.

Taslağa göre İran petrolü, petrokimya ürünleri ve ilgili ihracat kalemlerine yönelik yaptırımların askıya alınması planlanıyor. Bu sayede İran'ın enerji ihracatından elde edeceği gelirler üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması ve Tahran'ın gelirlerine tam erişim sağlaması hedefleniyor.

Taslakta ekonomik açıdan en dikkat çekici maddelerden biri de İran'ın yeniden yapılandırılması için öngörülen dev yatırım paketi oldu. Buna göre ABD ve müttefiklerinin İran için en az 300 milyar dolar büyüklüğünde yeniden inşa ve ekonomik kalkınma planı hazırlaması istenecek. Bu rakamın son yıllarda Orta Doğu'da gündeme gelen en büyük ekonomik destek paketlerinden biri olabileceği değerlendiriliyor. Taslak kapsamında taraflar daha sonra İran'ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılmasını kapsayan kapsamlı bir nihai anlaşmaya ulaşmak için 60 günlük resmi müzakere sürecine girecek. Görüşmelerde ABD'nin birincil ve ikincil yaptırımları ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kaynaklı kısıtlamalar da ele alınacak.

Taslağa göre İran, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması kapsamındaki yükümlülüklerini yeniden teyit edecek ve nükleer silah geliştirmeyeceğini beyan edecek. Müzakereler devam ederken ABD'nin bölgeye yeni askeri güç konuşlandırmaması ve İran'a yönelik yeni yaptırımlar uygulamaması da taslakta yer alan hükümler arasında bulunuyor. Mehr Haber Ajansı tarafından yayımlanan 14 maddelik taslak, şu aşamada bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmış değil. İranlı ve Amerikalı yetkililer de metnin içeriğine ilişkin resmi açıklama yapmadı. Bu nedenle taslakta yer alan maddelerin müzakereler ilerledikçe değişebileceği ve nihai anlaşmada farklı hükümlerin yer alabileceği belirtiliyor.