5 ülke için alarm zilleri çalıyor! Milyonlarca insanı ilgilendiren büyük göç hazırlığı

Küresel iklim değişikliğinin en ciddi sonuçlarından biri olan deniz seviyesindeki yükseliş, Pasifik ve Hint Okyanusu'ndaki alçak ada devletleri için artık yalnızca çevresel bir sorun olmaktan çıkıyor. Kıyı erozyonu, tuzlu suyun tatlı su kaynaklarına karışması ve aşırı hava olayları; bazı ada ülkelerini insanların gelecekte nerede yaşayacağı sorusuna şimdiden cevap aramaya zorluyor.

Tuvalu'dan Avustralya ile tarihi anlaşma Bu konuda en dikkat çekici adımlardan birini Tuvalu attı. Tuvalu ile Avustralya arasında 9 Kasım 2023'te imzalanan Falepili Union Anlaşması, 28 Ağustos 2024'te yürürlüğe girdi. Anlaşma kapsamında oluşturulan özel göç yolu sayesinde Tuvalu vatandaşları Avustralya'da kalıcı oturum elde ederek yaşama, çalışma ve eğitim görme imkânına kavuşuyor. İlk sistem yıllık 280 kişilik kontenjanla oluşturuldu. Ancak anlaşma Tuvalu'nun boşaltılması anlamına gelmiyor. Avustralya ve Tuvalu aynı zamanda insanların kendi ülkelerinde yaşamaya devam edebilmesi için Funafuti'de denizden yeni arazi kazanılması gibi uyum projelerini yürütüyor. Daha da dikkat çekici olanı ise anlaşmanın, iklim kaynaklı deniz seviyesi yükselişine rağmen Tuvalu'nun devlet statüsü ve egemenliğinin devam edeceğini hükme bağlaması.

Kiribati Fiji'den arazi satın aldı Pasifik'in en kırılgan ülkelerinden Kiribati de yıllardır farklı seçenekler üzerinde çalışıyor. Ülke yönetiminin Fiji'nin Vanua Levu Adası'nda yaklaşık 20 kilometrekarelik arazi satın alması, iklim değişikliği nedeniyle gelecekte yaşanabilecek nüfus hareketleri tartışmasının sembollerinden biri haline geldi. Kiribati açısından mesele yalnızca yükselen deniz değil. Kıyı erozyonu ve tatlı su kaynaklarının tuzlanması da uzun vadede yerleşim alanları üzerindeki baskıyı artırıyor.

Maldivler denizin üzerine yükseliyor Hint Okyanusu'ndaki Maldivler ise farklı bir yol izliyor. Ülke, mevcut adaları yükseltme ve denizden yeni toprak kazanma projelerini büyütüyor. Dünya Bankası'nın iklim raporuna göre Maldivler'de Eylül 2023'e kadar en az 4 bin 200 hektar arazi denizden kazanıldı. Bu stratejinin en dikkat çekici örneği Hulhumalé. Yaklaşık 400 hektarlık yapay arazi ortalama deniz seviyesinin yaklaşık 2 metre üzerinde bulunuyor. Projenin tasarımında iklim değişikliğine uyum ve taşkın riskinin azaltılması da dikkate alındı.

Marshall Adaları'nda ABD seçeneği Marshall Adaları'nın durumu ise diğer ülkelerden farklı. ABD ile Marshall Adaları arasındaki Serbest İttifak Anlaşması (COFA) kapsamında Marshall vatandaşlarının ABD'de yaşamasına ve çalışmasına imkân sağlayan özel bir hukuki düzen zaten bulunuyor. Dolayısıyla bu mekanizma doğrudan iklim değişikliği nedeniyle kurulmuş bir “tahliye anlaşması” değil. Ancak deniz seviyesinin yükselmesiyle birlikte mevcut göç yolları ülkenin geleceğine ilişkin tartışmalarda daha fazla önem kazanıyor.

Vanuatu çözümü içeride arıyor Vanuatu'da ise sınır ötesi toplu göçten ziyade ülke içinde planlı yer değiştirme politikaları öne çıkıyor. Ülkenin iklim değişikliği ve afet kaynaklı yerinden edilme politikasında deniz seviyesinin yükselmesi, erozyon ve çevresel bozulma uzun vadeli yer değiştirme nedenleri arasında açıkça sayılıyor. Uluslararası Göç Örgütü de Pasifik'te bazı yüksek riskli toplulukların daha güvenli iç bölgelere taşınmasının giderek bir iklim uyum yöntemi haline geldiğini belirtiyor.

Haritalar değişir mi? Yaşanan gelişmeler çok daha büyük bir soruyu beraberinde getiriyor: Bir ülkenin üzerinde yaşadığı toprakların önemli bölümü deniz altında kalırsa o devlet ne olacak? Tuvalu'nun Avustralya ile yaptığı anlaşmanın, deniz seviyesindeki yükselişe rağmen devletin egemenliğinin devam edeceğini özellikle güvence altına alması bu nedenle dikkat çekiyor.

Pasifik ve Hint Okyanusu'ndaki ada devletlerinin attığı adımlar, yükselen denizlerin önümüzdeki yıllarda yalnızca kıyı şeritlerini değil; göç politikalarını, yerleşim modellerini ve devletlerin egemenlik tartışmalarını da etkileyebileceğini gösteriyor.