3 bin yıllık kalede hayatları değişti! Zerzevan’da toprağı kazarken hayallerini buldular

Diyarbakır’da 3 bin yıllık Zerzevan Kalesi’nde kazı çalışmalarına katılan Helin ve Havin kardeşler, toprağın altından çıkan tarihle birlikte kendi geleceklerine de yön verdi.

Çınar Kaymakamlığınca hazırlanan, İŞKUR'un "İşgücü Uyum Programı" kapsamında hayata geçirilen proje ile kırsal Demirölçek ve Aşağıkonak mahallelerinde yaşayan 35 kadın, 6 ay boyunca tarihi kalede yürütülen arkeolojik kazılarda yer alıyor. Kadınlar, aldıkları eğitimin ardından haftanın 3 günü arkeolojik kazıları yürüten uzman ekibin çalışmalarına destek verirken, kazançlarıyla da aile ekonomine katkı sunuyor. 35 kadından Helin ve Havin kardeşler, buradaki kazılar onları tarihe sürükledi. Kardeşler, haftanın 4 günü ise üniversite sınavına hazırlanıp tarih bölümü okumak istiyor.

Kazı Başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun, Zerzevan Kalesi'nde kazıların 2014 yılında başladığını, 12 ay boyunca kazıların aralıksız devam ettiğini söyledi. Bu yıl ilk defa İŞKUR'un ‘İş Gücü Uyum Projesi' kapsamında 35 kadının Zerzevan Kalesi'nde çalıştığını belirten Coşkun, kadınların hemen yanı başlarındaki Demirölçek ve Aşağıkonak mahallerinden geldiğini ifade etti. Prof. Dr. Coşkun, hem ilk olması, hem de kadın istihdamı açısından projenin oldukça önemli olduğunu söyleyerek, "İŞKUR ve Çınar Kaymakamlığının ortaklaşa projesi. 35 kadın aslında tarihe ışık tutuyor. Yapılan kazılara katkı sunmaları, tarihi aydınlatmaları, bununla birlikte ekonomik açıdan da evlerine katkı sunmaları oldukça önemliydi. Zerzevan Kalesi'nin en hassas noktalarında çalışıyorlar. Burası askerlerin ve sivillerin kaldığı konutlar. Bununla birlikte en çok arkeolojik bulgunun ortaya çıkarıldığı yerler. Oldukça hassas çalışılması gereken yerler. Arkeolojik alanlarda belli noktaların çok detaylı çalışılması gerekiyor" dedi.

Kazı ekibinden 21 yaşındaki Helin Alan, İŞKUR kapsamında bu projeye dahil olduğunu, Aşağıkonak Mahallesinde oturduğunu dile getirdi. Damda, balkonda kaleyi gördüklerini aktaran Alan, "Daha öncesinde geliyorduk. İş olur, kadınları alırlar diye hiç düşünmüyordum. Proje sundular, seve sev geldik. Burada aile bütçesine destek sağlıyorum. Aynı zamanda kardeşimle katıldık. İkimizin de adı çıktı. Eğitim aldık ve 3 gün burada kazılarda tarihe dokunuyoruz. Tarihi dokulara nasıl yaklaşmamız gerekiyor, toprağa nasıl ellememiz gerekiyor, fırçayı nasıl tutmamıza kadar her şeyi öğrendik" diye konuştu.

Tarihe karşı meraklarının uyandığını kaydeden Alan, "Tarih bölümünden arkeoloji istiyordum. Buraya gelmek benim için neden olmasın dedim. 3 gün buradayım, geri kalan günlerde de kardeşimle birlikte üniversite sınavına hazırlanıyoruz. Hedefimiz arkeoloji bölümü olur, tarih olur. Tarihten girmeyi düşünüyoruz. Mimari, restorasyon olur. Tarihi dokulara sahip çıkmak, bunlara dokunmak. Hele ki kendi köyümdeki tarihi kucaklamak benim için gurur verici bir şey. Görüyorduk, merakımız vardı. Ama ziyaretçiler tarafından bu kadar sevildiğini, bu kadar merak uyandırdığını gerçekten de bilmiyorduk. İnsanlar İtalya'dan Roma'dan geliyordu. Diyordum gerçekten bu kadar değerli ne olabilir. Burada metale, cama nasıl yaklaşmam gerektiğini anladığımda dedim gerçekten burada elle tutulur bir şey var. Roma döneminden beri bu kadar önemli bir şey var ki buradayız" şeklinde konuştu. 19 yaşındaki Havin Alan da, üniversite sınavına hazırlandığını söyleyerek, "Arkeoloji bölümü okumak istiyorum. Burada 3 gün çalışıyoruz, kalan sürede ise üniversite sınavına hazırlanıyorum. Daha önce arkeoloji bölümüne merakım vardı. Burada işe başladıktan sonra merakım canlandı" dedi. Çınar ilçesine 13 kilometre uzaklıktaki Demirölçek Mahallesi yakınlarında, 124 metre yükseklikteki kayalık tepede bulunan ve askeri yerleşimde dünyada bulunan son Mithras Tapınağı'nın ortaya çıkarıldığı kale, bilimsel kazılarla tarihe ışık tutuyor. UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ne 2020 yılında dahil edilen, kentin önemli turizm değerlerinden olan kalede bir yandan arkeolojik kazılar sürerken diğer yandan yerli ve yabancı ziyaretçiler ağırlanıyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Valilik, Çınar Kaymakamlığı, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, Diyarbakır Müzesi Müdürlüğü, Dicle Üniversitesi, Karacadağ Kalkınma Ajansı, GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı, Türkiye İş Kurumu (İŞKUR), Safir Tuz'un katkılarıyla 2014 yılında başlatılan kazılar yıl boyu devam ediyor. Kale ve çevresindeki 1000 dönüm alanda bugüne kadar 15 metre yüksekliğinde ve 1200 metre uzunluğunda sur kalıntısı, 21 metre yüksekliğinde gözetleme ve savunma kulesi, kilise, yönetim binası, tahıl ve silah depoları, kaya mezarları, su kanalları ile 63 su sarnıcı, yer altı kilisesi, 400 kişilik yer altı sığınağı, konutlar ve gizli geçitler, milattan sonra 4. yüzyılda Hristiyanlığın benimsenmesiyle önemini kaybeden, dönemin Mithras dinine ait yer altı tapınağı ve Mithras Tapınağı'na gizli dini tören ve ayinler için gelen davetlilerin konakladığı alan ile birçok esere ulaşıldı.