İTO ile Kurumsallaşan Enflasyon Ölçümü
Bu hafta tanıtacağımız eser, İstanbul Yayınlarından çıkan, Doç. Dr. Şefik Memiş’in kaleme aldığı; “İTO ile Kurumsallaşan Enflasyon Ölçümü” isimli kitap.
Enflasyonun tarihini edebiyatla buluşturan ilginç bir eser. Kitabı elinize alıp okumaya başladığınızda, adını aşağıda yazacağımız romandan alıntılarla karşılaşıyorsunuz.
Enflasyon tarihi ve roman! İlk etapta çok anlamlı gelmiyor ama ekonominin ve enflasyonun tarihine meğer esas edebiyattan bakmak gerekiyormuş. Eser şöyle başlıyor:
…….……..
“Öbür tarafta neler oluyor bilmiyorsunuz! Garp medeniyetinin bütün lağımı öbür tarafa boşandı. Bir parça temizliğe düşkün, titiz bir adam için orada bir dakika soluk almağa imkân kalmadı. Tıkanıyorum. Bana biraz temiz hava, biraz temiz hava veriniz.”
“Siz bilmiyorsunuz, asıl işgal, asıl istila öbür tarafta oldu. Düşman çamurlu çizmeleriyle bizim evlerimize kadar girdi; ne diyorum, -bizim yataklarımıza kadar!- Hâlbuki sizin (Anadolu’nun) yalnız sokaklarınızda dolaşabiliyorlar. Sizin evleriniz sarılmış kalelerdir. Fakat henüz zapt olunmamıştır. Öbür taraftakilerin ise hepsi birer birer düştü!”
Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun “Sodom ve Gomore” romanındaki bu feryat, Şefik Memiş’in “Türkiye’de Enflasyon Endeksinin Tarihsel Gelişimi” kitabının girişinden.
Memiş bu feryadın izini sürüyor. Türkiye’de fiyat endeksinin açlık, yoksulluk ve yüksek hayat pahalılığının yaşandığı Balkan Savaşları sonrası, Birinci Dünya Savaşı esnasında doğduğunu aktarıyor.
Hayat pahalılığı resmen, 1 Ocak 1917’de Düyûn-ı Umûmiye İdaresi tarafından ölçülmüş. Birçok büyük şirket ve bankanın da kendi enflasyonunu ölçtüğü endeksleri varmış ama üzerinde mutabık kalınan bu endeks olmuş.
Kitabın her sayfası yeni bir bilgi veriyor. Böylece kuru bir istatistik bilgisi veya iktisadi tarihçe okumuyor, aynı zamanda dönemin sosyal ve siyasi şartları da anlatılıyor.
Memiş’in tespitlerine göre devletin vergi gelirlerine çöken Duyun-u Umumiye, 1928’de lağvedilince, bu boşluğu uzman kadrosuyla, İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası üstlenmiyor.
Böylece İstanbul Ticaret Odası, Cumhuriyet döneminde enflasyonu ilk ölçen kurum olmuş ve İTO Geçinme Endeksini düzenli olarak fiyat toplayıp yayınlamakla kalmamış.
1934’te İstanbul Toptan Eşya Fiyatları Endeksini de neşrederek, Türkiye’nin ilk toptan fiyat endeksine imza atmış.
Böylece İTO, her iki endeksi de yayınlayan tek kurum olarak akademik çevrelerce örnek gösterilmiş ve devlet kurumlarına örnek olmuş.
………………
“Sevda-yı Vatan Tarladan Başlar” eseri ile yılın araştırma kitabı ödülünü alan İstanbul Ticaret Üniversitesi Öğretim Üyesi Şefik Memiş, bu kez tozlu raflardan iktisadi zihniyetimizi yansıtan bir konuyu ele almış.
Bunu yaparken de İTO’nun enflasyonu ölçmeyi bir iş değil, bir mesuliyet kabul ettiğinin altını çizmiş.
Bugün de İTO, bu mesuliyeti, nesnel ve bilimsel bir şekilde yerine getirerek müracaat kaynağı olmayı sürdürüyor.
Kitap hakkında: İstanbul Yayınları; www.monadfilm.com
