Ermeni çetelerinin Kars’ta yaptığı katliamların izleri, toplu mezarlarda, yaktıkları yerlerde ve kanların sıçradığı taşlarda hâlâ görülebiliyor.
KARS - Kafkas Üniversitesi Eğitim Fakültesi Tarih Eğitimi Anabilim Dalı öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Yaşar Kop, “Ulu Cami’ye şehrin ileri gelen 286 kişisi çağrılarak üzerlerine yağlar dökülüp yakılmış” dedi.
Kop, Ermeni mezaliminin yaşandığı başkent olarak ifade edilen Kars’ta Başbakanlık Osmanlı Arşivleri’nden yapılan çalışmalar neticesinde 47 bin civarında hayatını kaybeden sivil vatandaş olduğunu söyledi.
Kars’ta Ulu Cami’ye şehrin ileri gelen 286 kişisinin çağrılarak üzerilerine yağlar dökülüp yakıldığını anlatan Kop, şöyle devam etti:
“Kars’taki taşlar dahi ispatı. ‘Belki yanmamışlar’ diye süngülenmişler. Bugün Ulu Cami’de kanların sıçradığı o taşları, kasıtlı veya kasıtsız delillerin kırıldığı yok olduğu kanlı taşları görmek mümkün. Ne gariptir ki 286 kişiye ateş gerçekten serin ve selametli olmuş mudur bunu güzel Rabbim bilir. Bunların acısı orada sınırlı kalmamış. 1938 tarihinde İsmet İnönü tarafından o bölgedeki arsalar 11 kişiye satılmış. Sonrasında bununla yetinilmemiş maalesef orada kepçelerle çıkarılmış o şehitlerimiz.”
Ulu Cami’de mihrap bölümünde ve camiye girişte sol kısımda kanların sıçradığı taşlarda çeşitli testler yapıldığını anlatan Kop, kan izlerinin o dönem burada katledilen kişilere ait olduğunun tespit edildiğini vurguladı. Kop, bu izlerin daha sonra caminin restorasyonu sırasında çerçeve içerisine alındığını dile getirdi.
Kars’ta, Ardahan’da, Iğdır’da, Erzurum’da 200 civarında toplu mezar olduğundan bahsedildiğine dikkati çeken Kop, Kars ve civarında şu an için bilinen 3 toplu mezar olduğunu belirtti.
Kop, şunları kaydetti:
“Acı olan şu; bir taraftan Avrupa Parlamentosu, bir taraftan 20 tane ülke, bir taraftan Avrupa Birliği’nin Bulgaristan’dan sonra ekonomisi en berbat olan Polonya kalkıp da Rusya’ya gücü yetmediği halde ‘Türkler Ermenilere soykırım uyguladı’ diyor. Biz de her zaman diyoruz ki, ‘arşivler açık’. Binalar konuşuyor, bütün şahitlerimiz var. Gelin bakın, baktıktan sonra konuşmakta fayda var. Açılan toplu mezarlar var. Bunlardan ilki 1991 yılında Subatan köyündeki mezarımız. Orada 570 kişi maalesef değerli eşyaları ellerinden alındıktan sonra çağrılıyor, kandırılıyor. Samanlığın içerisinde cayır cayır yakılıyor. Derecik köyünde samanlık küçük geldiği için diğerleri dışarıda yakılmadan katlediliyor. Yanık olan cesetlere dahi süngülerle müdahale edilmiştir. Hançerlerle kamalarla bıçaklarla müdahale edilmiştir. Derecik köyündeki toplu mezar 2003 yılında açıldı.”
Küçükçatma köyünde soykırıma uğrayan Türklere ait toplu mezar bulunduğunu ifade eden Kop, 2010 yılında yapılan kazılarda 183 kişiden ancak 30’una ulaşılabildiğini dile getirdi.
“BU KÖYLERDE NEREYİ KAZSANIZ İNSAN KEMİKLERİ ÇIKIYOR”
Kars’ın Selim ilçesine bağlı Karahamza köyünde de Ermeni çetelerinin burada yaptığı katliamın izlerini görmek mümkün. Köyün muhtarı Ünal Çiçek, 1915’te Ermenilerin yaptığı katliamları dede ve nenelerinden dinlediklerini belirterek, şunları kaydetti: “Dedem İsmail Çiçek ilk eşi ve iki çocuğu ile Katranlı köyüne götürülerek burada diğer başka köylerden getirilen Müslümanlarla birlikte samanlık ve ahırlara koyulup yakılıyor. Daha önceden dedemin yanında hizmetçi olarak çalışan bir Ermeni, dedemi samanlıktan sağ olarak çıkartıyor ancak eşi ve iki çocuğunu yanmaktan kurtaramıyorlar. Bizim bu köylerde nereyi kazsanız insan kemikleri çıkıyor.”
