Siz sorun SGK Uzmanı Murat Özdamar cevaplasın! Toplu prim almak için...

Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Özdamar, sizlerden gelen sorulara cevap vermeye devam ediyor. İşte bu hafta sizlerden gelen sorular ve Özdamar’ın cevapları...

Soru: Bizim mahallede fakir bir yaşlı karı-koca bulunuyor. Bunlara sigorta maaşı bağlatılması mümkün mü? Cevdet S. // Cevap: Yaşlanan nüfus, tüm dünyada sosyal güvenlik sistemlerini çeşitli yönlerden etkiler. Bireylerin bir başkasına olan bağımlılığını yükseltir. Toplumumuzda aile yapısının dönüşmesi, muhtaç yaşlıları gerek kırsalda gerekse kentlerde aile desteğinden yoksun bırakmakta ve buna bağlı olarak muhtaç yaşlılar yoğun biçimde sosyal yardıma ihtiyaç duymaktadır. Aynı biçimde muhtaç engelliler de yoğun biçimde sosyal desteğe ihtiyaç duyarlar. Sosyal yardımlar, kendi ellerinde olmayan nedenlerle yoksul duruma düşmüş bireylere, insan onuruna yaraşır asgari bir yaşam seviyesi sağlamak amacıyla karşılıksız olarak yapılan yardımlardır. Bu yardımlar devlet bütçesinden karşılanır. Çalışamayacak derecede yaşlı ve yoksul olan kişilere sunulan sosyal hizmetin derecesi aynı zamanda ülkenin ne derece sosyal refah devleti olabildiğinin önemli bir göstergesidir. Ülkemizde sosyal yardım anlamında kullanılan en önemli uygulama 2022 sayılı “65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun” ile yapılan 65 yaş maaşı olarak da bilinen muhtaç yaşlı maaşı uygulamasıdır. Kanundaki düzenleme gereği 65 yaşını doldurmuş muhtaç yaşlılar ile engelli vatandaşlarımıza, Devletimiz yardım eli uzatarak bir maaş bağlamaktadır. Muhtaçlık maaşı, 65 yaşını doldurmuş kimsesiz muhtaç yaşlılara, en az yüzde 40 oranında engelli olanlara, yüzde 70 veya üzerinde engelli olup başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyenlere, 18 yaşını tamamlamamış yüzde 40 ve üzerinde özürlü yakını bulunanlara bağlanır. Aylık bağlananlara ayrıca genel sağlık sigortası kapsamında ücretsiz sağlık yardımı sunulur. Muhtaçlara ve engellilere maaş bağlanmasının ön şartı sosyal güvenlik kapsamı dışında kalmak diğer bir ifadeyle sigortalı çalışmamak veya SGK’dan emekli maaşı almamaktır. Buna göre sigortalı çalışması bulunan veya SGK’dan maaş almakta olan muhtaç kişilere maaş bağlanması mümkün olmaz. Muhtaçlık aylığı bağlanmasının bir diğer şartı ise maaş bağlanacak kişinin muhtaç olmasıdır. Muhtaçlığın tespiti maaş başvurusunda bulunanların adreslerinin bağlı oldukları il veya ilçe Sosyal Yardımlaşma Vakıfları tarafından yapılır. Aylık bağlanma başvurularının kişinin adresinin olduğu yer kaymakamlık binası içindeki vakfa yapılması gerekir. Kendisine ve evli ise eşine ait her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı asgari ücretin aylık net tutarının üçte birisinden az olan yani 2025 yılı için geliri 7368 TL altında kalanlar, muhtaç sayılır ve sosyal güvenceleri bulunmuyor ise muhtaçlık maaşı bağlanır.

Soru: Ben 43 yaşındayım. Toplamda 2140 gün sigorta primi ödemem var. Emekli olmak için 4500 gün prim gerektiğini biliyorum. Benim 2360 gün daha prim ödemem şu an için mümkün değil. Yatan primlerimi geri isteyip almam mümkün mü? Sacit T. // Cevap: Türk Sosyal sigorta sisteminde prim iadesine yönelik düzenleme bulunmuyor. Ancak emekli olmak için yaşı tamamlamasına rağmen sigortalılık süresini ya da prim gün eksiğini veya her ikisini birden sağlayamayan ve bu nedenle emekli olamayanlar, yatırılan primlerin güncel karşılığını geri alabilir. Bu uygulamaya toptan ödeme denir. Eğer 60 yaşına kadar prim ödemelerinizi 4500 güne çıkaramazsanız 60 yaşına geldiğinizde prim ödemeleriniz emekli olmanıza yetmeyecek. Bu durumda 60 yaşına gelince SGK’dan toptan ödeme alabileceksiniz. Böylesi bir başvuru sonrası yatan primlerin güncel karşılığı ödenecek. Önünüzde 17 yıl var. Tavsiyem, prim ödemenizi aylık bağlanacak seviyeye çıkaracak biçimde sigortalı çalışmanız veya isteğe bağlı prim ödemenizdir.

Soru: Ben işyerinde çalışırken kaza geçirdim. Üç aydır tedavim devam ediyor. Benim iş kazası sosyal haklarım nelerdir? Yasin K. // Cevap: İş kazası, sigortalılar açısından ekonomik boyutlu bir sosyal sigorta riskidir. Sigortalının iş kazası geçirmesinin doğal sonucu sigortalının işini bir süre veya ömür boyu yapamaması yani bir dönem çalışmaktan alıkonmasıdır. Bu şekilde çalışamama bir döneme has olabildiği gibi kazanın ağırlığına bağlı ömür boyu devam edebilir. İş kazası ve meslek hastalığına bağlı olarak sigortalının belirli bir dönemde çalışamaması halinde kendisine bu dönemlerin her günü için “geçici iş göremezlik ödeneği” yani rapor parası verilir. Sigortalının iş kazası veya meslek hastalığına bağlı nedenlerle ömür boyu çalışamaması veya ömür boyu en az yüzde 10 oranında eksik çalışacak duruma gelmesi halinde ise “sürekli iş göremezlik geliri” ödenir. Sigortalının iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle ölmesi veya sürekli iş göremezlik geliri almakta iken ölmesi halinde ise aile bireylerine “ölüm geliri” yani sigorta maaşı bağlanır. İş kazası nedeniyle işçinin çalışamadığı günler için iş kazası öncesine ait 12 aylık prim matrahı üzerinden bir günlük kazancı yani ortalama matrahı esas alınarak her gün için; yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, evinde tedavilerde ise üçte ikisi oranında ödeme yapılır. Sigortalının tedavisi sonrası iyileşememesi ve sigortalıda meslekte kazanma gücünü yüzde 10 ve üzerinde azaltan bir kalıcı rahatsızlık olması halinde bu kez ömür boyu sürekli iş göremezlik geliri ödenir. Sürekli iş göremezlik geliri, kazadan önceki son üç aya göre hesaplanan ortalama günlük matrahın 30 katının yüzde 70’i üzerinden hesaplanır ve bulunan bu tutar meslekte kazanma gücüyle çarpılır. Örneğin ortalama günlük matrahı 2000 TL olan sigortalının iş kazası nedeniyle yüzde 50 oranında meslekte kazanma gücü kaybı oluşmuşsa bağlanacak gelir 2000 x 30 x p x P = 21.000 TL olacaktır. Sigortalı iş kazası nedeniyle ölmüşse bu kez günlük ortalama matrahın 30 katının yüzde 70’i alınarak ölüm geliri bulunur ve hak sahiplerine ölüm gelir hisseleri oranında ödeme yapılır.