Modern dünyanın teslimiyet sınavı: Kurban sadece bir ritüel mi, yoksa egonun tasfiyesi mi?

Yazar Uzman Klinik Psikolog Hatice Keltek, Kurban Bayramı için yaptığı değerlendirmede modern insanın en büyük krizlerinden birinin “bırakamamak” olduğunu söyledi. Keltek’e göre Kurban Bayramı’nın asıl meselesi yalnızca dini bir ritüel değil; kontrol, ego, haklılık ve sahip olma arzusu üzerine düşünmeyi gerektiren derin bir insanlık sınavı oldu.

Ekonomik baskının, toplumsal kutuplaşmanın, dijital görünürlük yarışının ve sürekli haklı çıkma ihtiyacının büyüdüğü bir dönemde; “teslimiyet”, “fedakârlık” ve “geri çekilebilme” kavramları yeniden gündeme geldi. Yazar Uzman Klinik Psikolog Hatice Keltek, Soren Kierkegaard’ın 'Korku ve Titreme' eserinden hareketle yaptığı değerlendirmede, Hz. İbrahim kıssasının bugün hâlâ modern insanın psikolojik çıkmazlarını anlattığını ifade etti. Keltek’e göre mesele yalnızca bir kurban ibadeti değil; insanın “benim” dediği şeylerle kurduğu ilişkinin sınanması oldu. “Bugün insanlar en çok bir şeyleri kaybetmekten korkuyor. İtibarını, kontrolünü, ilişkisini, haklılığını, görünürlüğünü… Kurban anlatısı tam da bu yüzden hâlâ insanın içine dokunuyor.” dedi.

“MODERN İNSAN HER ŞEYİ KONTROL ETMEYE ÇALIŞIYOR” Hatice Keltek’e göre günümüz insanı yalnızca eşyaya değil; fikrine, haklılığına, imajına ve görünürlüğüne de tutundu. Sosyal medya çağında herkesin sürekli kendisini anlatmak, açıklamak ve görünür olmak zorunda hissettiğini belirten Keltek, bunun insan psikolojisinde ciddi bir yük oluşturduğunu söyledi. “İnsan artık yalnızca yaşamak istemiyor; sürekli kendini ispatlamak zorunda hissediyor. Haklı görünmek, yanlış anlaşılmamak, sürekli açıklama yapmak… Bunlar modern insanın görünmeyen yorgunlukları oldu.” ifadelerini kullandı. Keltek’e göre Hz. İbrahim kıssasının bugün hâlâ güçlü olmasının nedeni de burada ortaya çıktı: “Çünkü orada insanın en sevdiği şeyle ilişkisi sınanıyor. Sahip olmak mı, teslim olmak mı? Kontrol etmek mi, bırakabilmek mi?” dedi.

“ASIL MÜCADELE DIŞARIDA DEĞİL, İNSANIN İÇİNDEYDİ” Keltek, psikoloji literatüründe “savunma mekanizmaları” olarak tanımlanan davranışların çoğu zaman insanın kendisini koruma çabasından doğduğunu söyledi. Haklı çıkma ihtiyacı, sürekli açıklama yapma isteği, geri adım atmamak, son sözü söyleme arzusu… Keltek’e göre bunların tamamı egonun güvenlik arayışının parçaları oldu. “İnsan bazen yalnızca fikrini savunmuyor; o fikrin içinde kendini koruyor. Bu yüzden geri çekilmek zorlaşıyor. Çünkü insan yalnızca düşüncesinden değil, kendini güvende hissettiği alandan da vazgeçmiş oluyor.” dedi. “KURBANIN ASIL TARAFI, İNSANIN KENDİ İÇİNDE YAŞANDI” Keltek’e göre Kurban Bayramı’nın psikolojik tarafı çoğu zaman gözden kaçırıldı. Hz. İbrahim’in teslimiyetinin yalnızca dışsal bir fedakârlık değil; içsel bir geri çekilme olduğunu belirten Keltek, şu değerlendirmede bulundu: “Asıl mesele sadece bir şeyi vermek değildi. İnsan gerektiğinde kendi egosunu, kontrol arzusunu ve haklı çıkma ihtiyacını geri çekebiliyor muydu? Kurban anlatısı biraz da bunu sordu.” dedi. Keltek’e göre modern insanın en büyük krizlerinden biri de tam burada ortaya çıktı:  “Bugün insanlar bırakmayı zayıflık gibi görüyor. Oysa psikolojik olarak en güçlü insanlar, gerektiğinde geri çekilebilen insanlar oluyor.” ifadelerini kullandı. “TESLİMİYET PASİFLİK DEĞİL, PSİKOLOJİK ESNEKLİKTİ” Hatice Keltek, teslimiyet kavramının çoğu zaman yanlış anlaşıldığını söyledi. Teslimiyetin “boyun eğmek” değil; insanın hayat üzerindeki mutlak kontrol yanılsamasını bırakabilmesi olduğunu belirten Keltek, psikolojide bunun “psikolojik esneklik” kavramıyla karşılık bulduğunu ifade etti. “İnsan zihinsel olarak ne kadar katıysa, o kadar kırılıyor. Ne kadar esnekse, hayatın değişimlerine o kadar uyum sağlayabiliyor.” dedi.  Keltek’e göre Kurban Bayramı’nın hatırlattığı en önemli meselelerden biri de buydu: “Bazen insanı büyüten şey, daha fazla tutmak değil; gerektiğinde bırakabilecek kadar güçlü olabilmekti.” dedi.

TÜRKİYE’DE NEDEN BU KADAR ÇOK “YORULMUŞLUK” HİSSİ VAR? Keltek’e göre Türkiye’de son yıllarda büyüyen toplumsal yorgunluğun önemli nedenlerinden biri de sürekli mücadele hâli oldu. Ekonomik kaygılar, sosyal baskılar, dijital görünürlük zorunluluğu ve kutuplaşma ortamının insanları psikolojik olarak sertleştirdiğini belirten Keltek, bunun ilişkilerde de ciddi bir gerilim yarattığını söyledi. “İnsanlar artık yalnızca anlaşılmak istemiyor; onaylanmak istiyor. Sürekli haklı çıkmak zorunda hissetmek insanı yoruyor. Oysa bazen susabilmek, geri çekilebilmek ve kontrolü bırakabilmek ruhu rahatlatıyor.” dedi. “KURBAN BAYRAMI BELKİ DE İNSANA ŞUNU HATIRLATTI” Hatice Keltek’e göre Hz. İbrahim kıssasının bugün hâlâ etkileyici olmasının nedeni, insanın değişmeyen iç çatışmasını görünür kılması oldu. “İnsan bazen en çok kendi egosunun içinde sıkışıyor. Kurban Bayramı ise insana şunu hatırlatıyor: Hayatta her şeyi kontrol etmek mümkün değil. Ama insan gerektiğinde bırakmayı öğrenirse, içindeki yük hafifliyor.” dedi.