Fransa PFAS’a dur dedi: ‘Sonsuz kimyasallar’ artık yasak

Fransa’nın ‘sonsuz kimyasallar’ üzerindeki yasağı, bu kalıcı kirleticilerin olumsuz sağlık etkilerine yönelik artan endişelerin ardından bugün (1 Ocak 2026) yürürlüğe girdi. Tarihi yasa 20 Şubat 2025’te kabul edildi; 140 binden fazla vatandaş, milletvekillerini yasağı desteklemeye çağırdı. Bu adım, AB’ye kullanımını “mümkün olan en kısa sürede” aşamalı olarak sona erdirme çağrısının giderek arttığı bir dönemde geldi. Fransız vatandaşlarının sağlığını koruduğu için övgüyle karşılanırken, çevreciler ilk taslaktan çıkarılan maddelerin yasanın önemini zayıflattığı konusunda uyarıyor.

‘SONSUZ KİMYASALLAR’ NEDİR? Per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS), doğal olarak parçalanması binlerce yıl alan 10 binden fazla sentetik kimyasaldan oluşan bir gruptur. 1940’lı yıllardan beri kullanılan PFAS, Everest’in zirvesinden Yeni Zelanda açıklarındaki derin deniz yunusları ve balinaların dokularına kadar, Dünya’nın neredeyse her yerinde tespit edildi. Bu insan yapımı kimyasallara kronik maruziyet, bazı kanser türlerinin görülmesi, doğurganlığın azalması ve bağışıklık sisteminin bozulmasıyla ilişkilendiriliyor. Bilim insanları bu toksik kimyasalların solunabileceği veya yutulabileceği konusunda uyarıyor; daha yeni araştırmalar, deriden emilerek kanımıza dahi girebildiklerini ortaya koyuyor. Avrupa’da, içme suyu PFAS ile kirlenmiş yerleşimlerde yaşayan tahmini 12,5 milyon kişi var.

FRANSA’NIN PFAS YASAĞI NELERI KAPSIYOR? Fransa’nın yasağı, PFAS’a alternatifin hâlihazırda bulunduğu her ürünün satışını, üretimini veya ithalatını yasaklıyor. Buna kozmetikler, giyim ve kayak mumu gibi diğer ürünler de dahil. Tasarı ayrıca Fransız makamlarının içme suyunu tüm PFAS türleri açısından düzenli olarak test etmesini ve bu kimyasalları çevreye yayan kirleticilere para cezası uygulanmasına yönelik adımlar atmasını zorunlu kılacak. Bununla birlikte, filtreleme veya ayırma süreçlerinde kullanılan yüksek performanslı membranlar ile “zorunlu kullanım için gerekli” ya da ulusal egemenlik açısından gerekli sayılan tekstiller için dikkat çekici istisnalar bulunuyor. İlk taslak yasa ayrıca yapışmaz tencerelere yönelik bir yasağı da içeriyordu, ancak Fransız üretici Tefal’den “yoğun lobicilik” yapıldığına dair haberlerin ardından bu hüküm çıkarıldı. Tefal, internet sitesinde, sağlık otoriteleri tarafından kanserojen kabul edilen herhangi bir PFAS kullanmadığını ve 2012’den bu yana ısıya dayanıklılığıyla bilinen bir “sonsuz kimyasal” türü olan PFOA içeren malzemeleri kullanmadığını teyit ediyor. Bunun yerine, tavalarında ve tencerelerinde PTFE kaplamalar kullanıyor; bunların “insan sağlığı için risk taşımadığını ve gıda ile temas için güvenli olduğunu” söylüyor. Ancak çok sayıda araştırma PTFE kaplı pişirme kaplarının hazırlık sırasında yiyeceklere mikro ve nanoplastik salabileceği uyarısında bulunuyor.

FRANSA PFAS’A DUR DEDİ, BAZI ÜRÜNLER MUAF: “Giyim ve kozmetik gibi ürünlerdeki PFAS yasağı, bu zararlı kimyasallara maruziyetten endişe duyan Fransız vatandaşları için harika bir haber” diyor, insanları ve yaban hayatını zararlı kimyasallardan korumaya adanmış CHEM Trust kuruluşundan Sandra Bell. “İyi olmayan haber ise tencere ve tavalar gibi bazı kilit ürünlerin muaf tutulması. Şimdi Fransa, daha fazla ürünün kapsama alınmasını ve tüm üye devletlerdeki vatandaşların korunmasını sağlayacak AB çapında bir PFAS kısıtlamasını kararlılıkla desteklemeli.” AB, son birkaç yıldır PFAS’ın kullanımını aşamalı olarak sona erdirme planı üzerinde çalıştığını söylüyor. Böyle bir düzenlemeyi henüz sunmadı ya da yürürlüğe koymadı.