Eskiden ‘sıfır’ diyorlardı... ABD’den İran savaşı için büyük geri adım

ABD ile İran arasında yedi ayı aşkın süredir devam eden savaşı sona erdirmeye yönelik diplomasi arayışlarında dikkat çeken bir gelişme yaşandı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Reuters’a verdiği röportajda İran'ın nükleer programına ilişkin Washington'ın beklentilerini açıkladı. Vance'ın kullandığı ifadeler, ABD'nin daha önce gündeme getirdiği “sıfır uranyum zenginleştirme” çizgisi açısından dikkat çekti.

ARTIK “SIFIR” DEĞİL “ÖNEMLİ ÖLÇÜDE AZALTMA” Vance, İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesini tamamen ortadan kaldırmasından söz etmek yerine, kapasitenin “önemli ölçüde azaltılması” gerektiğini ifade etti. Olası bir anlaşmanın yalnızca İran'ın geleceğe ilişkin vereceği taahhütlere dayanmaması gerektiğini söyleyen Vance, Tahran'ın sahada somut adım atmasını istedi.

ABD Başkan Yardımcısı, İran'ın yüzde 60 seviyesinde zenginleştirilmiş uranyum üretmesine ilişkin şu ifadeleri kullandı: “Nükleer silah istemiyorsanız neden yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş yakıta ihtiyacınız var?” Vance, İran'ın nükleer silah üretmeyeceğine ilişkin taahhüdünü göstermek istiyorsa yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum üretmemesi gerektiğini söyledi.

WASHINGTON TAHRAN'DAN SOMUT ADIM BEKLİYOR Vance, İran'ın yalnızca sözlü güvence vermesinin Washington açısından yeterli olmayacağını belirtti. ABD Başkan Yardımcısı, “Eğer nükleer silah üretmeme taahhütlerini göstermek istiyorlarsa zenginleştirme kapasiteleri konusunda somut adımlar atacaklar” ifadelerini kullandı. Washington'ın İran'la anlaşmaya hâlâ açık olduğunu belirten Vance, bunun karşılığında Tahran'ın nükleer programında somut tavizler vermesini istedi.

ABD'NİN TALEBİNDE DİKKAT ÇEKEN DEĞİŞİM Vance'ın açıklamasındaki en önemli ayrıntı ise Washington'ın kullandığı dildeki değişiklik oldu. ABD daha önce İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin tamamen sona erdirilmesini öngören “sıfır zenginleştirme” talebini öne çıkarıyordu. Vance'ın bu kez zenginleştirme kapasitesinin “önemli ölçüde azaltılmasını” yeterli bir müzakere zemini olarak gündeme getirmesi, Washington'ın önceki şartına kıyasla daha esnek bir pozisyona yöneldiğini gösterdi. Böylece İran'ın kendi topraklarında belirli ölçüde uranyum zenginleştirmeye devam edebileceği bir formülün müzakere edilebilmesinin kapısı aralanmış oldu.

EYLÜLDEKİ ANLAŞMA KISA SÜREDE ÇÖKMÜŞTÜ Vance, ABD-İran savaşını sona erdirmeye yönelik önceki diplomatik temaslarda da aktif rol üstlenmişti. Eylül ayında taraflar arasında geçici bir anlaşmaya varılmasına katkıda bulunan Vance'ın yürüttüğü diplomasi sonuç vermiş ancak mutabakat kısa süre içerisinde çökmüştü. Son açıklama, Washington'ın yeniden müzakere masasına dönmek için İran'ın zenginleştirme programının tamamen tasfiye edilmesi yerine ciddi ölçüde sınırlandırılmasını gündeme getirdiğini ortaya koydu.