Efsane geri döndü! Selçuklu'nun 800 yıllık kumaşları yeniden dokundu

Antalya Olgunlaşma Enstitüsü, Selçuklu sanatının önemli değerlerinden kemha ipek kumaşlardan 9 deseni, dünyadaki çeşitli müzelerde bulunan örnekleri inceleyerek aynı teknik ve kompozisyonlarla birebir yeniden dokumaya başladı.

Antalya'nın, Selçuklu Sultanı 1'inci Gıyaseddin Keyhüsrev tarafından 5 Mart 1207 tarihindeki fethinin 819'uncu yıl dönümü kutlamaları kapsamında Antalya Olgunlaşma Enstitüsü tarafından Selçuklu döneminin önemli sanat değerlerinden 'kemha' kumaş türü yeniden dokunmaya başlandı.

Antalya Olgunlaşma Enstitüsü Müdürü Emine Erkal, enstitü olarak Selçuklu kumaşlarıyla ilgili araştırmaları 10 yıldır sürdürdüklerini belirterek, “Bu ise kumaş araştırmalarımızın artık sona yaklaşan ve meyve vermiş bölümü. 9 adet Selçuklu kumaş deseni birebir analiz edilerek günümüze uyarlandı. En kısa zamanda ipek dokuma atölyemizde tam teçhizatlı birebir dokumalara da başlayacağız. Şu anda deneme niteliğinde dokumalarımız başladı. Bu ürünler 5 yıllık araştırmanın sonucunda ortaya çıktı. Kemha-i Antalya adıyla çıktı. Zaten Selçuklu dönemindeki ismi de budur" dedi.

Selçuklu sultanları tarafından bu kumaşların başka ülkelere de hediye olarak gönderildiğini anlatan Erkal, “Şu anda marka başvurusunu başlattık. 800 yıl önceki ismiyle başvurduk. Kumaşların desen tasarımlarının birebir tasarım tescil hakkı da alınacak. Onun için de başvurular yapıldı. Tüm bu işlemlerden sonra tüm halkımız bu kumaşlara ulaşabilecek. Hazırlanan desenler tasarımcılarımızla da paylaşılacak. Her yerde kullanılabilir. Özel ceket, giysi kıyafetinden tutun da ev tekstiline, bilgisayar oyunlarında bile kullanabileceğiniz desenler bunlar" diye konuştu.

Enstitü Ar-Ge biriminden sanat tarihçisi Semiha Aleyna Ergezer, Selçuklu dönemindeki ipekli kumaş dokumalarının özelliklerini beş yıllık araştırma sonucunda ortaya koyduklarını söyledi. Selçuklu kumaşlarının yurt dışındaki özel sergiler veya müzelerde bulunan örneklerini araştırdıklarını belirten Ergezer, “Çoğunluğu Anadolu kökenli, çok geniş çaplı bir araştırma yaptık. Çeşitli koleksiyonlarda, Avrupa'da çeşitli müzelerde bulunan örnekleri bulduk. Şu an elimizde 9 tane kumaş verimiz var. Kemha kumaşının en önemli özelliği, dönemin ipek kumaşının üzerine gümüş veya altın ipliklerle işlendiği bir kumaş türü. Selçuklu'nun ihtişamını yansıtır, hükümdarlık ihtişamını yansıtmaktadır. Bu bakımdan geleceğe taşıyacağımız çok önemli bir kültürel miras" dedi.

Enstitü olarak bu kültürel mirasın gelecek nesillere taşınması için çalışmaların devam ettirildiğini kaydeden Ergezer, “Avrupa'da çeşitli müzeler var. Amerika'da özellikle Metropolitan Art Museum, Selçuklu kumaşlarının bulunduğu bir müze. Oradan faydalandık. Koleksiyonlar var, Kopenhag'da David Samling'in kişisel koleksiyonunda bulunuyor. Oradaki verilerden faydalandık. Bunların künye ve tarihlemelerini yaptık. Çeşitli renk kompozisyonlarını, bitkisel veya hayvansal motiflerin açıklamalarını gerçekleştirdik ve bunları bu şekilde çalışmamıza dahil ettik" diye konuştu.

Araştırmacılar tarafından kemha kumaşlarının dünya müzelerinde yer alan örnekleri New York'taki The Metropolitan Museum of Art'tan Lyon Tekstil Müzesi'ne, Berlin Dekoratif Sanatlar Müzesi'nden Almanya'daki Aziz Servatius Kilisesi Hazinesi'ne, Kopenhag Davids Samling Koleksiyonu'na kadar karşılaştırmalı incelendi, teknik yapısı, kompozisyon düzeni ve sembolik dili analiz edildi. Orta Çağ'ın en görkemli dokumalarından biri olan kemha şöyle tarif ediliyor:

“Selçuklu döneminde yalnızca bir kumaş değil, adeta gücün ve ihtişamın dokunmuş haliydi. Çözgü ve atkısı ipekten, desenleri altın ve gümüş tellerle işlenen bu özel dokuma, dönemin en lüks tekstilleri arasında yer alıyordu. Metal ipliklerin verdiği parlaklık, kemhayı sıradan bir giysi olmaktan çıkarıyor; onu bir iktidar ve statü sembolüne dönüştürüyordu. Selçuklu sanatında kemha kumaşlar; madalyonlu düzenleri, simetrik figürleri ve Rumi motifleriyle dikkat çeker.

Çift başlı kartallar, aslanlar, ejderler, şahinler ve atlar. Her biri hükümdarlık ideolojisini, askeri kudreti ve aristokrat kimliği temsil eder. Bu figürler yalnızca süsleme değildir; dönemin siyasal ve kültürel dünyasını anlatan görsel birer metindir. Kemha kumaşlar saray çevresinde kullanılmış, diplomatik hediyelerde yer almış ve hatta vergi sistemi içinde önemli bir unsur olmuştur. Yani kemha, estetik olduğu kadar ekonomik ve siyasi bir güç göstergesidir. Kemha, Anadolu'da gelişen bir sanat geleneğinin zirvesidir."