Bilim insanları kilit bölgenin peşinde: Tıp dünyası en hassas ameliyatlarda genel anestezi kullanıyor

Dünya genelinde her yıl 350 milyondan fazla ameliyatta kullanılan genel anestezinin bilinci tam olarak nasıl devre dışı bıraktığı hâlâ araştırılıyor. Bilim insanları, beynin derinliklerinde bulunan talamusun uyanıklığın kontrolünde kritik rol oynayabileceğini düşünüyor.

Genel anestezi yaklaşık 180 yıldır cerrahinin temel uygulamalarından biri olmasına rağmen, kullanılan ilaçların insan beyninde bilinci tam olarak hangi mekanizmayla kapattığı henüz kesin olarak bilinmiyor. 1846 yılında genel anestezinin tıbba girmesinden önce cerrahi müdahalelerin önemli bölümü hastalar uyanıkken gerçekleştiriliyordu. Günümüzde ise yılda 350 milyondan fazla ameliyat genel anestezi altında yapılıyor. Ksenon gibi nadiren kullanılan gazlardan yaygın anestezik propofol'e kadar farklı maddeler, beyin faaliyetlerini azaltarak ve sinir hücreleri arasındaki iletişimi bozarak geçici bilinç kaybı oluşturuyor.

Talamus öne çıkıyor! Bilim insanları kilit bölgenin peşinde! Londra Imperial College'dan biyofizik ve anesteziyoloji profesörü Nick Franks'a göre araştırmalarda öne çıkan bölgelerden biri beynin derinliklerinde bulunan talamus. Uyku ve uyanıklık süreçlerinde önemli rol oynayan talamusun belirli bir bölgesinin anestezi altındaki hayvanlarda uyarılması, hayvanların yeniden uyanmasını sağlayabiliyor. Bazı koma hastalarında yapılan çalışmalar da talamusun uyarılmasının uyanıklık üzerinde etkili olabileceğini gösteriyor. Franks, bu nedenle talamusun uyanıklık durumunun sürdürülmesinde kritik merkezlerden biri olabileceğini belirtiyor.

Beyin kabuğu da etkileniyor Bilim insanlarının üzerinde durduğu bir diğer bölge ise bilincin oluşumunda önemli rol oynayan serebral korteks, yani beyin kabuğu. Eleştirel düşünme ve karar verme süreçlerinde görev alan frontal lob ile duyusal bilgilerin işlendiği parietal lobun da genel anesteziden doğrudan etkilendiği düşünülüyor. Ancak araştırmacılar bilincin tek bir beyin bölgesinden kaynaklanmadığını, beynin farklı bölgeleri arasındaki iletişimin de önemli olduğunu vurguluyor. Her 15 bin hastadan biri bazı anları hatırlayabiliyor Genel anesteziye ilişkin dikkat çekici durumlardan biri de “kazara farkındalık” olarak adlandırılan olay. Yaklaşık her 15 bin hastadan birinin ameliyat sırasında yaşanan bazı anları daha sonra hatırlayabildiği belirtiliyor. Oxford Üniversitesi'nden anestezi uzmanı Jaideep Pandit, bazı hastaların ameliyat sırasında ağrı hissetmemelerine rağmen verilen komut üzerine parmaklarını hareket ettirebildiklerini aktarıyor. Bu gözlemler, araştırmacıların tamamen uyanık olmakla tamamen bilinçsiz olmak arasında farklı bir bilinç durumunun bulunabileceği ihtimali üzerinde durmasına neden oluyor. Beynin iletişim ağı bozuluyor Cambridge Üniversitesi'nden sinirbilimci Andrea Luppi'nin fMRI görüntülemeleriyle yaptığı çalışmalar da anestezi sırasında beynin farklı bölgeleri arasındaki işlevsel bağlantıların azaldığını gösterdi. Araştırmalara göre anestezi altındaki beyin, kişiye özgü bağlantı özelliklerinin bir bölümünü kaybediyor ve bağlantı modeli diğer primatların beyinlerine daha fazla benzemeye başlıyor. Luppi, genel anestezinin beynin birbirinden uzak bölgeleri arasındaki iletişimi bozduğunu belirtiyor. Bu durum, bir ülkenin farklı bölgelerini birbirine bağlayan iletişim ağının kesilmesine benzetiliyor. Bilim insanları genel anestezinin bilinci tam olarak hangi mekanizmayla kapattığını henüz kesin biçimde açıklayamasa da, talamus, beyin kabuğu ve farklı beyin bölgeleri arasındaki iletişim ağlarının sürecin temel parçaları olduğu üzerinde duruyor.