23 yıl önce işgal etmişlerdi: Türkiye'nin komşusunda resmen çekiliyorlar

ABD’nin 2003’teki Irak işgaliyle başlayan ve yıllar boyunca savaş, yıkım ve ağır can kayıplarına sahne olan askeri varlığı sona eriyor. Son ABD askerlerinin yarın ülkeden ayrılmasıyla Irak’ta yeni bir dönem başlayacak. Irak ile ABD, Eylül 2024’te ülkedeki ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyonun askeri misyonunun sona erdirilmesine ilişkin iki aşamalı bir geçiş planı açıklamıştı. Bu planın ilk aşamasında Irak’taki askeri misyonun tamamlanarak ikili güvenlik işbirliklerine geçilmesi, ikinci aşamasında ise Suriye’deki DEAŞ karşıtı operasyonlara Irak topraklarından verilen desteğin sürdürülmesi öngörülmüştü.

Irak Başbakanı Askeri Sözcüsü Sabah en-Numan, AA'ya yaptığı açıklamada, "30 Eylül, uluslararası koalisyonun Irak’taki misyonunun sona erdirileceği, koalisyon karargahının kapatılacağı ve Doğal Kararlılık Operasyonu’nun sona ereceği son gündür." dedi. Numan, "Son koalisyon askeri 30 Eylül’de ayrılacak ve böylece Irak'ın tam egemenliği geri dönmüş olacak" diyerek, Irak güvenlik güçlerinin ülkenin ulusal güvenliğini sağlama görevini üstlenmeye hazır olduğunu belirtti. 30 Eylül'den sonra koalisyon ülkelerinin bazılarıyla ikili ilişkiler kurulacağını ifade eden Numan, bu ilişkilerin eşitlik ve karşılıklılık temelinde yürütüleceğini söyledi.

Uluslararası koalisyonun Irak güçlerine hava savunması, hava desteği, eğitim ve mühimmat temini gibi alanlarda katkı sunduğunu belirten Numan, kara operasyonlarının ise tamamen Irak Silahlı Kuvvetlerince yürütüldüğünü kaydetti. Numan, Irak'ın silahlanma ve askeri teçhizat alanında önemli mesafe katettiğini dile getirerek, özellikle hava savunma sistemlerinin geliştirilmesine dikkati çekti. Irak Hava Kuvvetlerinin operasyonları artık bağımsız yürütebildiğini kaydeden Numan, “Bu yılın başından bu yana tüm hava operasyonları ve destek uçuşları doğrudan kendi filomuz tarafından gerçekleştiriliyor.” dedi.

Güvenlik uzmanı Safa el-Assam ise AA’ya yaptığı değerlendirmede, Irak’ta DEAŞ’ın geride kalan unsurlarının çoğunlukla Irak vatandaşlarından oluşan “uyuyan hücreler” olduğunu söyledi. Bu unsurların özellikle vilayet merkezlerinin dışındaki köy, ilçe ve nahiyelerde bulunduğunu belirten Assam, güvenlik durumunun büyük ölçüde kontrol altında olduğunu ifade etti. Assam, Irak güvenlik ve askeri kurumlarının DEAŞ ile mücadele kapasitesine sahip olduğunu vurgulayarak, Irak’ın 2017’den sonra örgüte karşı operasyonlarını büyük ölçüde kendi imkanlarıyla yürüttüğünü dile getirdi. Musul’daki sürece değinen Assam, Irak güçlerinin dar sokaklarda, ev ev sürdürülen ve şiddetli çatışmalara sahne olan zorlu operasyonlar gerçekleştirdiğini hatırlattı. Assam, Irak güvenlik güçlerinin özellikle kara operasyonları konusunda yeterli kapasiteye ulaştığını kaydetti.

Bununla birlikte Irak’ın hava gücü, hava savunma sistemleri ve ileri teknoloji alanlarında geliştirmesi gereken kapasitesi bulunduğunu belirten Assam, özellikle radar sistemleri ve modern teknolojiler konusunda eksikliklerin devam ettiğini söyledi. Assam, “Irak, DEAŞ hücreleriyle mücadele edebilecek kapasitede ancak hava ve savunma kabiliyetlerini geliştirmesi gerekiyor.” dedi. Irak’ın bu alanlarda daha fazla uluslararası işbirliğine ihtiyaç duyduğunu ifade eden Assam, Bağdat’ın silahlanma konusunda Fransa, Güney Kore ve Almanya gibi ülkelerle işbirliğine açık olduğunu kaydetti. Assam’a göre ABD askerlerinin çekilmesi, Irak’ın kara gücü ve DEAŞ hücreleriyle mücadele kapasitesi açısından doğrudan bir sorun oluşturmazken, hava gücü, hava savunması, radar ve askeri teknoloji alanlarında işbirliği ihtiyacı devam edecek.

Siyasi analist Hilal el-Ubeydi de 30 Eylül’ün 2014’te başlayan dönemi sona erdireceğini ve Irak ile ABD başta olmak üzere koalisyon ülkeleri arasında yeni bir ikili ortaklık döneminin başlayacağını söyledi. Bağdat ile Washington’ın önümüzdeki döneme ilişkin yaklaşımlarında belirgin görüş ayrılıkları bulunduğunu anlatan Ubeydi, Irak’ın 30 Eylül’ü, 2014 krizinden bu yana süren yabancı askeri varlığın tamamen sona ermesi, devletin karar alma yetkisinin güçlenmesi ve ulusal egemenliğin tesisi olarak gördüğünü kaydetti. Ubeydi’ye göre Washington ise 30 Eylül tarihini bir çekilmeden ziyade, 10 yılı aşkın süredir devam eden askeri misyonun ikili güvenlik ortaklığı çerçevesinde yeniden yapılandırılması olarak değerlendiriyor.

Siyasi analist Ubeydi, ABD askerlerinin çekilmesinin Irak’ın iç siyasetindeki en hassas başlıklardan biri olan devlet dışı silahlı grupların silahları konusunda da etkili olabileceğini belirtti. “Koalisyon misyonunun sona ermesi yeni bir ortaklık döneminin önünü açacak ve silahlı grupların silah bulundurma gerekçelerinden birini ortadan kaldıracak.” diyen Ubeydi, bunun hükümetin silahların devletin kontrolünde toplanması yönündeki girişimlerinde elini güçlendirebileceğini söyledi. Ubeydi, bazı grupların “işgal devam ettiği sürece silahlarımızı koruruz” şeklindeki yaklaşımının, ABD askerlerinin çekilmesinin ardından yeni bir durumla karşılaşacağını vurgulayarak, bu grupların silah bulundurma gerekçelerini yeniden tanımlamak durumunda kalabileceğini ifade etti. Bu dosyanın müzakere yoluyla ele alınmasının muhtemel olduğunu belirten Ubeydi, hükümetin silahlı grupların silah bulundurmasına ilişkin gerekçeleri ortadan kaldırmaya yönelik adımlar atabileceğini ve siyasi-ekonomik kazanımlar karşılığında yeni düzenlemeler gündeme gelebileceğini kaydetti.

Irak’ın ABD askerlerinin çekilmesinin ardından dış politikasına da değinen Ubeydi, Bağdat’ın Washington ve Tahran’la ilişkilerini yönetme konusunda yeni bir sınamayla karşı karşıya kalacağını söyledi. Ubeydi, Bağdat’ın Washington’a yalnızca İran veya silahlı gruplarla mücadelede kullanılan bir platform değil, bir ortak olduğunu kanıtlaması gerektiğini belirtti. Tahran’a da Irak’ın zaman zaman İran projelerinden ayrışan kendi çıkarları bulunan komşu bir ülke olduğunun gösterilmesi gerektiğini ifade eden Ubeydi, bu durumun iki güç arasındaki dengenin korunması açısından kritik olduğuna işaret etti.

ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyon, DEAŞ’ın Irak ve Suriye’de geniş alanları kontrol ettiği 2014’te örgütle mücadele amacıyla kurulmuştu. Koalisyon, operasyonlar sırasında Irak güçlerine hava, istihbarat ve eğitim desteği sağlarken, Irak güvenlik güçleri DEAŞ’ın kontrolündeki kent ve bölgelerin geri alınması için geniş çaplı kara operasyonları yürütmüştü. Irak, Aralık 2017’de DEAŞ’ın kontrolündeki tüm toprakların geri alındığını ilan etmişti. Irak güvenlik güçleri sonraki yıllarda örgütün ülkedeki hücrelerine yönelik operasyonlarını sürdürmüştü.

Uluslararası koalisyonun görevini sona erdirmek amacıyla oluşturulan Yüksek Askeri Komite, Ocak 2026’da planın ilk aşamasının tamamlandığını açıklamıştı. Bu kapsamda federal bölgelerdeki koalisyon danışmanlarının bulunduğu üs ve karargahlar, Ayn el-Esed Hava Üssü de dahil olmak üzere boşaltılmış ve ikili güvenlik ilişkilerine geçiş yapılmıştı. 30 Eylül’de bu aşamanın da sona ermesiyle Irak, ABD ve diğer ülkelerle ilişkilerini ikili güvenlik ortaklıkları temelinde sürdürmeye hazırlanıyor.