Kilim deyip geçmemek gerek. Bu yaygımız kadınlarımızın kızlarımızın el emeği göz nurudur. Bu arada gönüllerinin "tercümanı"dır.
Fatih Kısaparmak'ın okuduğu besbelli bir hanımın gönlünden kopup gelen türkünün sözleri ne demek istediğimizi daha iyi anlatıyor:
Sevdiğine sözü olan bir kilim dokur.
Kilimin dilinden ancak anlayan okur.
Sırlarımı verdim sana sevgimi verdim.
Şu gönlümü kilim yaptım yoluna serdim..
Ayıptır günahtır diye kilit vurdular dilime..
Aşkı dokudum kilime anlıyor musun.
Yetinmedim türkü yaptım,
Gayrı bu canımdan bıktım.
Hani senin olacaktım dinliyor musun?
Kilim kalbin aynasıdır gönlün sesidir..
Her nakışı bir duygunun ifadesidir..
Kilim sevgiliye çağrı aşka davettir,
Kimi renkler şikayettir kimi hasrettir..
Ben şu gönül tezgahında kilim dokudum.
Erenlerin dergahında aşkı okudum..
Töremizde kilim demek ilim demektir.
Kilim sevdadır, özlemdir, derttir, istektir..
Kilim, Farsça bir kelime. Aba, hırka ve aba, hırka giyen için Farsça'da "kilîmpûş" denir. Yoksulun, mütevazi ve Allah'a adanmış hayatın da simgesi olduğundan "derviş" için de "kilîmpûş" kelimesi kullanılır.
Kilimlerimizdeki desenlerde kartal, güç ve kudreti temsil eder.
Küpe, evlenmek isteyen genç kız ailesine isteğini dolaylı olarak belli eder.
Göz motifi, kem gözlere, zarara karşı koruyucu olduğuna inanılır.
Bereket deseni birlikte kullanılan eli belinde ve koç boynuzu kadın ve erkeği temsil eder. Ortadaki gözde aileyi kötülüklerden korur.
Bukağı motifi aile birliğine ve birlikte olma umuduna işaret eder.
Parmaklar, kem gözlerden korur. El motifi, verimliliği, tarak ise doğumu simgeler.
Pıtrak, bol çiçekli bahar bereketinin sembolüdür.
Sandık, genç kızların çeyiz sandığını simgeler.
Çengel ve Artı insanların tehlikelerden korunması için sık kullanılır.
Ejderha hava ve suyun efendisidir. Bereketli bahar yağmurlarını getirdiğine inanılır.
Baykuş ve karakarga kötülükleri, bülbül ve güvercin; iyi şansı simgeler.
Eli belinde motifi anneliğin, verimliliğin sembolüdür.
Saç bağı motifi evlenme isteğini ifade eder.
Koçboynuzu motifi, üretkenlik, güç ve erkekliği temsil eder.
Dokuyan kişinin çok mutlu olduğunu ifade eder.
Suyolu, suyun insan hayatındaki önemini vurgular.
Akrep, akrebin kötülüğünden korunmak için dokunur.
Yıldız motifi, üretkenliği temsil eder.
Hayat ağacı, sonsuzluğun sembolüdür.
Renkleri ise bitkilerden..
Yeşilin tonları içen: Asma yaprakları. Sarı ve kahvenin tonları: Cehri meyveleri. Sarı-yeşil sarı: Aspir gövdesi, Kızıl çam gövdesinin kabukları, Sütleğen'in tamamı, Hayıt yaprakları. Haki ve yeşilin tonları: Cevizin herşeyi. Koyu kahve ve turuncu için: Kurusoğan kabukları. Kahverengi ve kırmızılar: Kökboyalar bitkinin kök sürgünleri. Kahverengi ve tonları: Labada tohumları. Sarı ve tonları: Kadın tuzluğu bitkisinin tamamı. Sarı, kahverengi, siyah: Narın meyve kabukları. Sarı, haki, yeşil: Nane bitkisinin tamamı. Sarı-yeşil-gri için: Kekik gövde ve yaprakları. Sarı-kırmızı: Derici Sumağı denilen bitkininin herşeyi.. Sarı ve tonları için: Yarpuz'un, Papatya'nın, Adaçayı'nın, Sergil'in tamamı.. Hardal, yeşil, sarı: Sığır kuyruğu bitkisinin gövde ve yaprakları..
