SGK Uzmanı Murat Özdamar yazdı: İş kazası geçiren işçiye yapılan sosyal yardımlar

İş kazası ve meslek hastalığı, işçilerin süreli veya süresiz biçimde çalışma hayatı dışında kalmalarına neden olduğu için ülkemizin milli gelirini azaltmaktadır. İş kazası ve meslek hastalığı, çalışan işçinin sağlığını ve yaşamı tehlikeye soktuğu gibi hem işçinin geliri azalmakta hem de emek ve harcamaya bağlı milli servetimizde azalma olmaktadır. Bu kayıpların minimum düzeye indirilmesi kaçınılmazıdır. Ancak ne kadar önlem alınsa da sonuçta iş yapıldığı sürece iş kazası ve meslek hastalığı vakası olacaktır. Buradan hareketle işçinin iş kazası geçirmesi veya meslek hastalığına yakalanması halinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılacak sosyal yardımlar hakkında sizlere açıklayıcı bilgiler vermek istiyorum.

Belirtelim ki; Sosyal Güvenlik Hukuku anlamındaki iş kazası, Borçlar Hukukundakinden farklı ve daha geniş bir kavram olarak değerlendirilmektedir. Her şeyden önce bir iş kazasından söz edebilmek için âni ve zarar verici bir olayın meydana gelmesi olayın 5510 sayılı Kanunda iş kazası olarak sayılması gerekmektedir. 5510 sayılı Kanun hükümleri gereği; Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, Sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, Emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan, her türlü olaylar iş kazası sayılır. Buna bağlı olarak bizatihi işyerinde meydana gelen kalp krizi, beyin kanaması gibi olaylar da iş kazası sayılmaktadır.

Meslek hastalığı iş kazasından farklıdır. İş kazası aniden meydana gelirken meslek hastalığı belirli bir süre çalışmanın sonucu ortaya çıkmaktadır. Buna göre de 5510 sayılı Kanun Meslek Hastalığını; “sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleri,” olarak tanımlamıştır. İş kazası ve meslek hastalığı kapsamında yer alan sosyal sigorta yardımları altı tanedir. Bu yardımlar; Sigortalıya “sağlık yardımı” yapılması, Geçici iş göremezlik süresince günlük “geçici iş göremezlik ödeneği” verilmesi. Sigortalıya “sürekli iş göremezlik geliri” bağlanması. İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine “ölüm geliri” bağlanması.

Gelir bağlanmış olan kız çocuklarına “evlenme ödeneği” verilmesi. İş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölen sigortalı için “cenaze ödeneği” verilmesidir. İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle hekim tarafından rapor verilen sigortalılar, rapordaki her gün için; kazadan önceki 12 aylık prim matrahının günlük ortalaması üzerinden, ayakta tedavi döneminde ortalama günlük ücretinin üçte ikisi, yatarak tedavilerde ise yarısı tutarında geçici iş göremezlik ödemesi yani hal arasındaki deyimle hastalık parası almaya hak kazanır. İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle yapılan tedavi sonrası sigortalı işçi tam olarak iyileşemez ve meslekte kazanma gücünü en az yüzde 10 oranında kaybederse bu kez ömür boyu ödenmek üzere sürekli iş göremezlik geliri yani bir nevi maaş bağlanır.

Sürekli iş göremezlik geliri; kazadan önceki 3 aylık prim matrahının günlük ortalaması üzerinden hesaplanır. Ortalama günlük kazancın 30 katı alınarak aylık tutarı bulunur. Bulunan tutarın yüzde 70’i ile meslekte kazanma gücü kayıp oranı çarpılar. Bu tutara bir de ek ödeme eklenir ve her ay işçinin banka hesabına gönderilir. Örneğin; iş kazası bugün olsa, işçinin meslekte kazanma gücü kaybı yüzde 40 çıksa ve önceki üç aya göre ortalama bir günlük prim matrahı da 2.000,00 TL çıkarsa bağlanacak sürekli iş göremezlik geliri; 2.000,00 x 30 x p x @= 16.800,00 TL olacak bu Tutar 2025/Temmuz emekli aylık artışı kadar artırılıp üzerine yüzde 4 oranında ek ödeme eklendikten sonra işçiye ödenecektir.

Sürekli iş göremezlik maaşını alabilmek için işten ayrılma şartı bulunmamaktadır. İş kazası sonrası Sosyal Güvenlik Kurumuna, sürekli iş göremezlik geliri bağlanması için başvuru yapılması yeterlidir. Şayet; iş kazasının veya meslek hastalığının oluşmasında sigortalının da kusuru varsa hesaplanan aylık sürekli iş göremezlik ödemesi tutarından kusurun üçte biri kadar indirim yapılır. Sigortalıya bağlanan sürekli iş göremezlik gelirine ait ilk peşin sermaye değeri, iş kazasının/meslek hastalığının oluşmasında kusuru olan işveren ve üçüncü kişilere rücu edilir.

İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle Türk Borçlar Kanunu gereği sigortalının işverenden tazminat talep etme hakkı bulunmaktadır. Hem rücu hem de tazminat ödemek yerine çok daha az maliyetli olan iş sağlığı ve güvenliği önlemini almak işverenlerin temel hedefi olmalıdır.