İran’ın Kuzeyinde Protestolar Ayaklanmaya Dönüştü

İran’ın kuzey ve kuzeydoğu bölgelerinde ekonomik çöküşe tepki olarak başlayan protestolar, kısa sürede sistem karşıtı ayaklanmalara dönüştü. Yarı resmi Tasnim Haber Ajansı, olayların özellikle Kuzey Horasan eyaletinin Borjnurd kentinde yoğunlaştığını ve protestoların “pogromlara” dönüştüğünü bildirdi. Ajansa göre, Cuma akşamı başlayan gösteriler, yerel para birimi riyalin sert değer kaybı nedeniyle sokaklara taşındı. Protestoların başlangıçta ekonomik talepler içerdiği, ancak daha sonra bazı grupların kamu binalarına ve camilere saldırılar düzenlediği aktarıldı.

Tasnim’e göre, Eilam eyaletinin Serbala şehrinde silahlı gruplar sokaklara çıktı. Ajansın paylaştığı videolarda otomatik silah sesleri ve “Hamaney’e ölüm!” sloganları duyuluyor. Resmî kaynaklara göre olaylara katılan kişi sayısı 100’ü geçmese de, protestocular yolları kapatarak trafiği felce uğrattı. Yetkililer, bazı bölgelerde güvenlik güçlerinin kontrolü geçici olarak kaybettiğini belirtiyor.

Fars Haber Ajansı, olayların ülkenin kuzeyinde olduğu kadar başkent Tahran ve Karaj kentlerine de sıçradığını duyurdu. Ajansın haberine göre, protestocular İran bayrağını yaktı, “Diktatöre ölüm!” ve “Pehlevi geri dönecek!” sloganları attı. Fars, küçük grupların Molotof kokteyli, kesici alet ve ateşli silahlarla donandığını; hedeflerinde idari binalar, kamu tesisleri ve camilerin bulunduğunu aktardı. Olaylar sırasında polisle çatışmalar yaşandığı ve yaralıların olduğu bildirildi.

Aralık sonunda başlayan protestoların temel nedeni, İran riyalinin tarihi değer kaybı oldu. ABD’nin 2018’de nükleer anlaşmadan çekilmesiyle başlayan ekonomik daralma, son aylarda yeni bir krize dönüştü. Riyal, dolar karşısında 1,4 milyon seviyesine kadar geriledi. Bu durum, özellikle gıda ve enerji fiyatlarında keskin artışlara yol açtı. Tahran’daki gösterilerin ardından İran Merkez Bankası Başkanı Muhammed Farzin istifa etti, yerine Abdolnasser Hemmati atandı. Ancak bu değişiklik, sokaktaki öfkeyi dindirmeye yetmedi. İran uzun süredir yüksek enflasyon, işsizlik ve döviz kıtlığıyla mücadele ediyor. ABD yaptırımları ve enerji gelirlerindeki düşüş, halkın alım gücünü hızla eritti. Ekonomistler, İran’ın bugün son 40 yılın en ciddi ekonomik bunalımını yaşadığını, riyalin değer kaybının toplumsal patlamaları tetiklediğini belirtiyor. Yetkililer, “kontrol altına alındığını” iddia etse de, ülkenin kuzey ve kuzeydoğusundaki gerginliğin sürdüğü ifade ediliyor.