Esnek çalışma modeli hangi aşamada? İşte yeni yönetmeliğin ayrıntıları

Hükümetin işçinin iş yerinde ve uzaktan çalışacağı günler ile çalışma saatlerinin iş sözleşmesine yazılmasına yönelik yaptığı düzenleme esnek (hibrit) çalışma modelini yeniden gündeme getirdi. Sabah’tan Önder Yılmaz’ın haberine göre 2027-2029 Orta Vadeli Programda yapılacağı vadedilen esnek çalışma modelinin ayrıntıları şöyle…

ESNEK ÇALIŞMA NEDİR? Geleneksel (09.00–18.00 arası) mesai saatlerinden farklı olarak, çalışanların işverenle birlikte işe başlama ve bitiş saatlerini planlayabildiği iş modelidir. Ofis merkezli olmamakla birlikte sabit çalışma saatleri de yoktur. Bu çalışma modeli giderek daha fazla benimsenirken, yalnızca özel sektörde değil, kamu kurumlarında da uygulama olanağı buluyor.

HANGİ MODELLER VAR? Esnek çalışma modelleri; ofis dışında evde veya kafede yapılan "uzaktan çalışma", belirli, genellikle kısa süreli dönemler için çalışmayı kapsayan "dönemsel çalışma", çalışanların çalışma başlangıç ve bitiş saatlerini kendilerine göre ayarladığı "esnek saatler", bazı günler ofiste bazı günler evde uzaktan çalışmayı içeren "hibrit çalışma", tam zamanlı bir pozisyondan daha az çalışma olan "yarı zamanlı çalışma" ve çalışma saatlerinin daha kısa bir haftada yoğunlaştığı "sıkıştırılmış haftalar" şeklinde sıralanabilir.

NEDEN İHTİYAÇ DUYULDU? Esnek çalışma, kadınların hem istihdamda kalması hem de aile hayatına zaman ayırması açısından son dönemde yeniden gündeme geldi. Türkiye'de çalışan kadınlar başta olmak üzere doğurganlık oranında ciddi düşüş yaşanıyor. Bu eksende çalışan kadınların esnek çalışma ile aile hayatının desteklenmesi kaçınılmaz görülüyor.

ZAMAN NASIL DÜZENLENİR? Geleneksel sistemde çalışma saatleri 09:00-18:00 olarak uygulanırken, esnek çalışmada bu saatler geri çekilebileceği gibi ileriye de alınabilir. Çalışma saatleri 07:00-16:00 veya 12:00-21:00 gibi periyotlar şeklinde haftalık 40 saate uygun olarak düzenlenebilir. Çalışma günleri de 4 gün ofis 2 gün uzaktan çalışma şeklinde planlanabilir. Çalışma gün ve saatlerini çalışanlar ve işverenler karşılıklı olarak belirler.

KİMLER TERCİH EDİYOR? Esnek çalışma modeline gençler, özellikle Z kuşağı rağbet gösteriyor. Sunduğu uluslararası kariyer olanakları, özgürlük alanı ve trafik stresinin minimuma inmesi bu ilginin temel nedenini oluşturuyor.

ÇALIŞMA SAATLERİ DEĞİŞİR Mİ? Dünyadaki esnek çalışma modelinde gün ve saat kısaltma uygulamaları yer alıyor. Hükümetin taslak çalışmasında 45 saatlik haftalık çalışma süresinin düşürülmesine ilişkin bir düzenleme bulunmuyor.

MAAŞLAR DÜŞECEK Mİ? İş Kanunu ve ikincil mevzuat çalışmaları ile iş gücü piyasalarında eşitlik temelli "güvenceli" esneklik sağlanacak. Esnek çalışanlar tam zamanlı çalışanlarla "çalışmada süreklilik" anlayışıyla aynı sosyal haklardan yararlanacak. Esnek çalışanların kazançlarında düşme yaşanmayacak. Prim günleri ve analık yardımı gibi sosyal haklara erişimleri kolay olacak. Mevcut işçilerle farklı muameleye tabi tutulma ihtimaline karşı denetim mekanizmaları güçlendirilecek. Esnek çalışma ile 15-29 yaşı kapsayan eğitimde ve iş sahibi olmayan genç nüfusa yönelik istihdamı geliştirecek programlar devreye sokulacak.

İŞVEREN NE DİYOR? Esnek çalışma modellerine işveren kanadı sıcak bakıyor. Esnek çalışmada iş dünyasının ihtiyaçları dikkate alınarak uygulamaya geçilecek. Özellikle imalat sektöründe şirketlerin yarım gün ve tam gün çalıştırma ihtiyaçları olabileceği göz önünde bulundurulacak. Hükümet hayata geçireceği düzenlemeler öncesinde iş ve işveren meslek örgütleriyle müzakereler yürütecek.

KAMUDA ESNEK ÇALIŞMA OLACAK MI? Başta tüm kamu kurumlarını kapsamasa da esnek çalışma kamuda da uygulanmaya başlayacak. Kamuda çalışan personelle ilgili "çekirdek" ve "esnek" çalışma zamanları belirlenecek. Çekirdek zamanlar, kurum içerisinde geçirilmesi zorunlu zamanlar olacak. Çekirdek zaman maksimum 5 saati içerecek. Çalışanların esnek çalışma saati de olacak ve burada istedikleri yer ve mekândan çalışma programlarını devam ettirebilecek. Öğle tatillerinin esnek zaman modeline eklenip eklenmeyeceği kurumların inisiyatifine bırakılacak. Kamu çalışanlarının günlük çalışma saati 8 saat olarak korunacak. Mesai başlangıcı 2 saat öne çekilebilecek, bitişi de 3 saat sonraya esnetilebilecek.

HÜKÜMET ESNEK ÇALIŞMADA HANGİ DEĞİŞİKLİĞİ YAPTI? Hükümet Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'nde yaptığı değişiklik, işyerinde çalışma ile uzaktan çalışmanın birlikte uygulandığı çalışma biçimini kapsıyor. Yönetmeliğin 9. maddesinde yapılan değişiklikle, çalışmanın bir kısmının işyerinde, bir kısmının ise uzaktan yürütülmesine ilişkin esaslar resmiyet kazandı. Bundan böyle işçinin işyerinde ve uzaktan çalışacağı günler ile çalışma saatleri iş sözleşmesinde yazılacak.

KİMLERİ KAPSIYOR? SÜRELER NASIL BELİRLENECEK? Değişiklikten özel sektördeki çalışanlar ile kamuda işçi statüsünde çalışanlar yararlanabilecek. Düzenleme kamuda çalışan memurları kapsamıyor. Hangi günlerin işyerinde hangi günlerin de uzaktan çalışılacağı ve saatleri çalışan ile işveren aralarında belirleyecek. İşçi değişiklik talebini yazılı iletecek. İşveren ise 30 gün içinde şartları kabul edip etmeyeceğini işçiye bildirecek. Varılan anlaşma doğrultusunda şartlar yazılı iş sözleşmesine yazılacak. Mevcut sözleşmeler uzaktan çalışma kriterlerini de içerecek şekilde yenilenecek.

ORTA VADELİ PROGRAMDA ESNEK ÇALIŞMA NASIL YER ALIYOR? 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'da esnek ve uzaktan çalışma modelleri yer alıyor. Programda, atıl iş gücüne meslek kazandırmaya yönelik çalışmaların yerel iş gücü talebi ve bölgesel ihtiyaçlar gözetilerek geliştirilmesi öngörülüyor. İş ve yaşam uyumunu sağlamak ve çalışanların verimliliğini artırmak amacıyla çalışma günlerinin ayarlanması ve esnek süreli istihdam modellerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar da programın hedefleri arasında bulunuyor.

MEVCUT DAVALAR DÜŞECEK Mİ? Düzenleme çalışanların lehine olduğu için uzaktan çalışma nedeniyle işçi ve işveren arasında açılan davaları da etkileyecek. Davalar niteliğine göre düşürülebilecek.