Dünya 21 Nisan’a kilitlendi: Washington için geri sayım ve masadaki 3 riskli senaryo

ABD ile İran arasında yürütülen kritik nükleer müzakerelerden sonuç çıkmaması, krizin yeni ve daha tehlikeli bir evreye girebileceği endişesini güçlendirdi.

The New York Times'ın (NYT) haberine göre, 21 saat süren görüşmelerin ardından taraflar masadan anlaşma olmadan kalktı.

SAVAŞTAN MÜZAKEREYE GEÇİLDİ SONRA YİNE ÇIKMAZA GİRİLDİ Süreç, şubat ayı sonunda İsviçre'nin Cenevre kentinde yapılan ancak sonuçsuz kalan görüşmelerle başladı. Bu diplomatik tıkanmanın ardından ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik geniş çaplı bir askeri saldırı başlattı.

Yaklaşık 38 gün süren saldırılarda 13 binden fazla hedef vuruldu. Washington yönetimi bu güç gösterisinin Tahran'ı geri adım atmaya zorlayacağını düşündü. Ancak beklentinin aksine İran geri adım atmak yerine daha sert bir tutum benimsedi.

Geçtiğimiz hafta ilan edilen iki haftalık ateşkes, Pakistan'ın İslamabad kentinde tarafları yeniden masaya oturttu. Bu kritik görüşmeler için ABD Başkan Yardımcısı JD Vance devreye girdi. Ancak 21 saat süren görüşmelerden yine sonuç çıkmadı.

ASIL KRİZ NÜKLEER PROGRAM Krizin merkezinde İran'ın nükleer programı yer alıyor. ABD, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen ve kalıcı olarak sonlandırmasını isterken; İran ise bunun kendi egemenlik hakkı olduğunu savunuyor.

Tahran yönetimi daha önce programını geçici olarak askıya almayı teklif etti, ancak nükleer stoklarından vazgeçmeyi reddetti ve uranyum zenginleştirme kapasitesini tamamen bırakmayı kabul etmedi.

ABD VE İRAN'IN URANYUMA YAKLAŞIMI TAMAMEN ZIT Bu noktada iki tarafın temel yaklaşımı tamamen zıt. ABD'ye göre uranyum zenginleştirme İran'ın "nükleer silah opsiyonunu açık tutma" isteğinin göstergesiyken, İran'a göre ise bu, uluslararası anlaşmalar çerçevesinde meşru bir hak.

ATEŞKES BİTİYOR: SAVAŞ YENİDEN BAŞLAYABİLİR Mevcut ateşkesin 21 Nisan'da sona erecek olması, süreci daha da kritik hale getiriyor. ABD'nin elindeki en güçlü koz, askeri operasyonları yeniden başlatma tehdidi.

Ancak bu seçenek, Washington için ciddi riskler barındırıyor. Çünkü savaşın yeniden başlaması durumunda küresel piyasalarda sert düşüş bekleniyor, enerji krizinin derinleşmesi ve enflasyonun daha da yükselmesi kaçınılmaz görülüyor.

Bu nedenle askeri seçenek masada olsa da siyasi açıdan uygulanması oldukça zor bir senaryo olarak değerlendiriliyor.

KRİTİK NOKTA: HÜRMÜZ BOĞAZI Müzakerelerde öne çıkan en kritik başlıklardan biri ise Hürmüz Boğazı oldu. İran, savaş sırasında bu stratejik geçidi kapatarak küresel enerji akışını tehdit etmişti. Görüşmelerde Tahran boğazın yeniden açılması, ABD'nin savaş tazminatı ödemesi ve yaptırımların kaldırılması gibi talepleri masaya getirdi.

ABD ise tazminat talebini kesin olarak reddetti ve yaptırımların ancak uzun vadeli ve aşamalı şekilde kaldırılabileceğini belirtti.

SON DURUM: İKİ TARAF DA KENDİNİ KAZANAN GÖRÜYOR Ortaya çıkan tabloya göre en büyük sorun, tarafların uzlaşmaya hazır olmaması. Washington, askeri gücüyle üstünlük sağladığını düşünürken, Tahran ise tüm saldırılara rağmen ayakta kalmayı zafer olarak görüyor. Bu psikolojik eşik aşılamadığı sürece diplomatik çözüm ihtimali zayıf görünüyor.

ABD 3 ZORLU SEÇENEKLE KARŞI KARŞIYA The New York Times'a göre ABD yönetiminin önünde üç zor seçenek var: Uzun ve zorlu müzakerelere razı olmak Savaşı yeniden başlatmak Geçici çözümlerle krizi dondurmak Ancak her üç senaryo da ciddi riskler içeriyor.