Devrimsel Bell X-76 üretime başladı! Yüksek hızlı VTOL uçak

ABD’nin deneysel havacılık projelerini kapsayan X-Plane programına yeni bir platform daha eklendi. Bell Textron tarafından geliştirilen ve DARPA için hazırlanan katlanabilir rotor teknolojisine sahip hava aracı artık resmi olarak X-76 olarak adlandırılıyor.

SPRINT (Speed and Runway Independent Technologies) programı kapsamında geliştirilen platformun amacı, pist gerektirmeden kalkış yapabilen ancak jet benzeri yüksek hızlara ulaşabilen yeni nesil hava araçlarının teknolojik temelini test etmek. Program kapsamında hem mürettebatlı hem de insansız versiyonların geliştirilmesi planlanıyor.

X-Plane ailesinin yeni üyesine verilen “76” numarasının sembolik bir anlam taşıdığı belirtiliyor.

Bu numara, ABD’nin kuruluş yılı olan 1776’ya atıfta bulunuyor. Ülke 2026 yılında kuruluşunun 250. yılını kutlamaya hazırlanırken bu proje de o dönemin sembollerinden biri olarak görülüyor.

SPRINT programının temel hedefi, dikey kalkış ve iniş yapabilen (VTOL) ancak aynı zamanda yüksek hızlarda seyir gerçekleştirebilen yeni bir uçak konsepti geliştirmek. Planlanan sistemin 740 ile 830 km/s (yaklaşık Mach 0.60-0.70) arasında hızlara ulaşması hedefleniyor.

Bu yaklaşım, geleneksel uçaklar ile helikopterler arasındaki temel sınırlamayı ortadan kaldırmayı amaçlıyor. Yani hem pist gerektirmeyen kalkış kabiliyeti hem de yüksek hız aynı platformda birleştirilecek.

X-76’nın en dikkat çekici teknolojisi, kanat uçlarında bulunan katlanabilir rotor sistemi. Bell bu teknolojiyi “Stop/Fold Rotor” olarak adlandırıyor. Sistem kalkış ve iniş sırasında tilt-rotor benzeri şekilde çalışarak dikey kalkış ve havada asılı kalma (hover) kabiliyeti sağlıyor. Uçak ileri uçuş moduna geçtiğinde ise rotor kanatları durduruluyor ve katlanarak aerodinamik sürükleme azaltılıyor. Böylece yüksek hızlarda rotorların oluşturduğu direnç ortadan kaldırılıyor. Bu aşamada devreye ayrı bir jet itki sistemi giriyor ve platform jet benzeri hızlarda uçabiliyor.

DARPA tarafından yapılan açıklamaya göre X-76 programı kritik tasarım aşamasını tamamlayarak üretim safhasına geçti. Programın bir sonraki aşaması uçuş testleri olacak. İlk test uçuşlarının 2028 yılının başlarında yapılması planlanıyor.

Bell daha önce Stop/Fold rotor sisteminin ölçeklenebilir olduğunu ve farklı büyüklükte platformlara uygulanabileceğini belirtmişti. Sistemin yaklaşık 2 tondan 45 tona kadar kalkış ağırlığına sahip hava araçlarında kullanılabileceği ifade ediliyor. SPRINT programı şu anda özellikle personel ve kargo taşımacılığı görevlerine odaklanmış olsa da gelecekte arama-kurtarma (CSAR), keşif ve taarruz görevlerine uyarlanabilecek farklı varyantların geliştirilmesi de planlanıyor. Uzmanlara göre X-76 programı, gelecekte hem askeri hem de sivil havacılıkta yeni bir uçak sınıfının ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. Haber Kaynağı: Darpa