Ağaçların sırrı çözüldü! Eğilince “kaslarını” çalıştırıp yeniden doğruluyorlar

Fırtına, heyelan ya da eğimli arazi nedeniyle yana doğru bükülen ağaçların nasıl yeniden dikleşebildiği uzun süredir araştırılıyordu. Yapılan yeni deney, ağacın yalnızca çevresindeki ışığa veya yerçekimine göre hareket etmediğini, kendi gövdesindeki eğriliği de algılayarak buna karşı özel bir düzeltme sistemi çalıştırdığını gösterdi.

INRAE ve Clermont Auvergne Üniversitesi araştırmacıları, genç kavak ağaçlarını önce yatay konuma getirdi. Ağaçlar bir süre sonra yukarı doğru kıvrılmaya başladı. Yaklaşık 10 gün sonra gövdeler yeterince eğildiğinde, kavaklar özel olarak hazırlanan başka bir düzeneğe taşındı. Bu sistemde ağaçların ışığın yönünü ve yerçekimine göre konumlarını algılaması engellendi. Böylece bilim insanları, ağaçların yalnızca kendi gövdelerindeki eğriliği hissederek nasıl tepki verdiğini izleyebildi.

Araştırmacıların beklediği en önemli sonuç da burada ortaya çıktı. Işık ve yerçekimi etkisi ortadan kaldırılmasına rağmen kavakların gövdeleri yavaş yavaş yeniden düzleşti. Bilim insanları, bu hareketin pasif biçimde gerçekleşmediğini, ağacın gövdesinde yeni bir doku oluşturarak aktif şekilde kendini düzelttiğini belirledi. Gövdede özel bir odun dokusu oluşuyor Bu düzeltme hareketinde “gerilim odunu” adı verilen özel bir doku görev yapıyor. Ağaç bir yöne doğru kıvrılırken bu doku gövdenin bir tarafında oluşuyor ve çekme kuvveti meydana getiriyor. Ağaç fazla eğildiğinde ise aynı yapı bu kez karşı tarafta gelişmeye başlıyor. Böylece ters yönde kuvvet oluşuyor ve gövde yavaş yavaş tekrar düz hale geliyor. Araştırmacılar bu sistemi, karşılıklı çalışan iki kuvvetin ağacın duruşunu dengede tutmasına benzetiyor.

Çalışmanın en dikkat çekici sonucu, ağaçların sadece dışarıdan gelen ışık ve yerçekimi gibi işaretlere tepki vermediğini göstermesi oldu. Kavakların kendi gövdelerindeki eğimi de algıladığı ve fazla kıvrıldıklarında bunu düzeltmek için yeni doku ürettiği belirlendi. Bu özellik sayesinde ağaçlar eğildikten sonra yeniden daha düzgün bir duruş kazanabiliyor.

Bilim insanlarına göre bu mekanizma, özellikle sert hava koşullarında büyük önem taşıyor. Fırtına ya da toprak hareketleri nedeniyle gövdesi eğilen bir ağaç, kendi yapısındaki değişikliği fark ederek yeniden doğrulmaya çalışabiliyor. Araştırmacılar, elde edilen bilgilerin ileride tarım alanında da kullanılabileceğini düşünüyor. Özellikle rüzgâr ya da ağırlık nedeniyle yere doğru yatan tahıllarda, daha dik kalabilen bitkilerin seçilmesine katkı sağlayabileceği belirtiliyor. Araştırma New Phytologist dergisinde yayımlandı.