Asgari ücret ne zaman “geçim ücreti” oldu ki!
Asgari Ücret Tespit Komisyonu üçüncü toplantısını da yaptı. Şimdi sıra geldi 2019 yılına ait yeni asgari ücretin açıklanmasına…
Yeni asgari ücretin belirlenmesine etki edecek birkaç veriyi hatırlatayım…
Türkiye’de 2018 yılsonu Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) tahmini rakamı 700 milyar dolar… Büyüme beklentisi yüzde 3, kişi başı milli gelir tahmini 9 bin dolar… İstihdam edilenlerin sayısı 29 milyon 63 bin kişi… Asgari ücretli sayısı 5 milyon 640 bin… Yılsonu enflasyon beklentisi yüzde 21. İkinci çeyrek verilerine göre kamu borcunun GSYİH’e oranı yüzde 28, hane halkının yüzde 16, özel sektörün yüzde 56…
Hükümet, işçi ve işveren heyetinin oluşturduğu 15 kişiden oluşan komisyon, asgari ücretle ilgili ilk toplantısını 6 Aralık’ta yaptı. O günden bu yana asgari ücret sür aşağı vur yukarı 2 bin liranın bir altına iniyor bir üstüne çıkıyor. Komisyon önümüzdeki hafta son kez bir araya gelecek ve yeni asgari ücret Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanı Zehra Zümrüt Selçuk tarafından açıklanacak. Velhasıl, yeni asgari ücret günlerdir masada…
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK); yeni asgari ücreti belirlemede komisyona bir ölçü verdi ve bir işçinin asgari geçim tutarının ağır statüdeki işlerde 2 bin 213 lira 40 kuruş, orta statüdeki işlerde 1978 lira 80 kuruş ve hafif statüdeki işlerde 1841 lira 40 kuruş olması gerektiğini açıkladı.
Geçen seneyi hatırlıyorum da yine TÜİK, “Bir işçinin asgari geçim tutarı net 1894 lira” demişti ama net asgari ücret 1603 lira olarak belirlenmişti. Yıllardan beri zâten “TÜİK ile komisyon” arasındaki tespitler hiç tutmamış… 2019 yılı asgari ücretinde de tutmayacak. İşçiler, TÜİK’in gelecek yıl için verdiği asgari geçim tutarının altında bir asgari ücrete râzı olacak. Yeterli mi? Kesinlikle hayır!
***
Anlayamadığım bir iki nokta var!.. TÜİK asgari geçim tutarı olan 2 bin 213 lirayı nasıl buluyor?.. Kurumun çalışanları herhalde Türkiye’de yaşamıyor… Burası ayrı bir konu ama komisyonun da TÜİK’in rakamlarının altında bir ücret belirlemesine ise hiç anlam veremiyorum!
Komisyon bugünlerde 1 lira fazla, 1 lira az asgari ücreti tartışıp dursun, üşenmedim kendi kendime oturdum hesapladım... Asgari ücretle çalışan bir kişinin 1603 liralık maaşını harcama bâbında inceledim!..
Bilindiği üzere bir kişinin, bulunduğu toplumda yeme/içme, barınma, sağlık ve eğitim hakkı var… Sosyal bir hak… Anayasa ile teminat altında!
Yeme/içmeden başlıyorum… Asgari ücreti harcayacağız ya!..
Hesabı en asgarisinden aldım... Önce kahvaltı… Sakın çay/simit hesabı yapacağımı zannetmeyin!..
2 bardak çay… 50 kuruştan 1 lira… 1 belediye ekmeği 75 kuruş, ekmek bandırılsın diye 25 kuruşluk ortaya sıvı yağ, 1 liralık peynir, 1 liralık zeytin, 1 liralık domates/salatalık ve 1 bardak su… Toplam 5 lira… Yani bir kişinin kahvaltılık maliyeti 5 lira.
Eldeki mevcut gelirle yemek yapma imkânı olmadığından diğer öğünlerde de kahvaltıya devam!.. 3 kahvaltının, daha doğrusu yeme/içmenin günlük tutarı bir kişi için 15 lira.
Diyanet İşleri Başkanlığı geçen yıl günlük asgari fitre bedelini 19 lira olarak belirlemişti… Diyanet, Asgari Ücret Tespit Komisyonu’ndan daha insaflıymış!.. Fitre bu sene Ramazan ayında muhtemelen 25 lira olur!
***
Yaptığım hesaba göre, asgari ücretle çalışan söz konusu kişinin tek başına sâdece günlük yeme/içme tutarı 15 lira ise, aylık tutarı 450 liraya çıkıyor.
Buraya dikkat buyurunuz!.. Peki bu asgari ücretli 4 kişilik bir aileye bakıyorsa?.. İşte o zaman yandı! Bir kişinin yeme/içme gideri günlük 15 lira, aylık 450 lira ise 4 kişilik bir ailenin asgari yeme/içme gideri 1800 lira ediyor… Ama bugün asgari ücret net 1603 lira!
Hadi yeme/içmeyi kartla, krediyle, borçla öyle böyle hallettik… Bu işçi ailesi ile dışarıda mı yatacak? Nerede oturacak? Nerede barınacak? Elektriği, suyu, ısınma bedeli ne olacak? Haydi sağlığı Sosyal Sigortalar Kurumu’na (SGK) havale edelim ya eğitim giderleri? Bu ailenin çocukları okumayacak mı?
Hesap ortada!... Asgari ücretli maaşından yeme/içme dışında hakkı olan hiçbir ihtiyacına 1 lira bile ayıramıyor! Anlaşılan o ki, asgari ücret hiçbir zaman geçim ücreti olamamış!
TÜİK’i, sendikası ve komisyonu kalkmış günlerdir asgari ücretliler adına maaş belirlemeye, geçim miktarı kararı vermeye çalışıyor! Asgari ücretin neresinden tutup, neresine yama yapacaksınız ki, hulusi niyetle insanlara bunu açıklayacaksınız!
Komisyona bir asgari ücretli çağrılsa!.. Nasıl geçiniyormuş diye bir sorulsa!.. Adamcağız, derdini bir anlatsa... Bakalım, neler söyleyecek! Belki o zaman yaklaşık 6 milyon asgari ücretli ile birlikte 8/10 milyon insan hakkında hakkaniyetle karar verilmiş olur. Ancak 2/3 çocuklu asgari ücretliyi iyi dinlemek şartıyla!
Bir sonraki yazımda; asgari ücret belirlenirken neye ve nerelere bakılması gerektiğine ve sorunun nasıl çözüleceğine dâir mevzuya devam edeceğimi belirteyim!..