Onlar; yaşadıkları dönemlere çalışmalarıyla, eserleriyle damga vurup iz bırakıp gittiler. Bugün, Sadrazam Halil Rıfat Paşa'yı hayırla yâd ediyoruz.
Halil Rıfat Paşa 1827 yılında Selanik Vilayeti’nin Siroz Sancağı’na bağlı Lika köyünde dünyaya geldi. Babası, Bölükbaşı namıyla anılan Nevrekob’lu İbrahim Ağa’dır. Üç yaşında iken ailesi Siroz’a taşındığından Sıbyan Mektebi’ni burada bitirdi. On yaşlarında iken babası tarafından Siroz’lu Molla Bayraktaroğlu Mehmet Ağa’nın himayesine verildi. Halil Rıfat’ı evlat edinen Mehmet Ağa, onun özel surette eğitimini sağlayarak zeka ve yeteneklerinin gelişmesine yardımcı oldu ve onu 1844 yılında Siroz Tahrirat Kalemi’ne yerleştirdi. Bir yıl kadar bu görevde maaşsız çalışan Halil Rıfat, 1847 yılında Selanik’e giderek Divan Kalemi’nde görev yaptı.
Daha sonra Vidin ve Yanya Vilayetleri Divan Katipliklerinde bulundu. 1860 yılına kadar Edirne, Harput (Elazığ) ve Erzurum Vilayetlerinde Divan Katipliği yaptı. Aynı yıl Meclis-i Vala’yı Ahkamı Adliye Hulefası’ndan oldu. Ertesi yıl yine Divan Katipliği ile Silistre’ye gönderildi. 1864’de 3000 kuruş maaşla Tuna Vilayeti Meclis’i İdare Başkatipliği’ne, üç ay sonra da Tuna Mektupçuluğuna atandı. 1868’de Varna Mutasarrıflığı’na terfi ettirildi.
1869’da Tırhala, 1873’de Vidin Mutasarrıflıklarına nakledildi. 1875’de Rumeli Beylerbeyi payesini kazandı. 1876’da vezaret rütbesiyle Tuna Valiliği’ne atandı.
Tuna’da beş ay valilik yapan Halil Rıfat Paşa, buradan Haleb’e, 1877’de Kosova ve 1878’de Selanik Valiliklerine atandı. Halil Rıfat Paşa’nın bu görevi, iki yıl kadar sürmüştür.
Paşa Selanik Valiliği’nden azlinden sonra Umur-u Nafia Komisyonu üyeliğine, 1882 yılında da Sivas Valiliği’ne tayin olundu. Burada idari yeteneklerini ve becerilerini gösterme fırsatını bularak birçok hizmet ve eserleri gerçekleştirdi.
Mevcut bilgilere göre, Halil Rıfat Paşa merkezi İzmir’de olan Aydın Valiliği’nde bulunduğu sırada yol yapımına önem vermiş, köylerde ve kentlerde pek çok yol yaptırmıştır. İzmir’de açtırdığı bir caddeye “Halil Rıfat Paşa” adı verilmiştir. İzmir’de, büyük bir bataklığı kurutarak sağlık yönünden etkin bir çaba göstermiş; Balçova Kaplıcalarını ihya etmiştir.
Aydın ve İzmir’de İdadi Mektepleri açtırmış; İzmir Askeri Hastanesi ile Belediye Dairesini ve bir karakolu inşa ettirmiştir. Vali, Vilayetin asayiş konusuna da gereken ilgiyi göstermiş, eşkıyanın sindirilmesinde başarı sağlamıştır.
Manastır Valiliği’nde bulunduğu sırada, siyasi çetelerin etkisiz hale getirilmesinde başarılı olmuştur. İstanbul Darülacezesi (GüçsüzlerYurdu), Paşa’nın Dâhiliye Nazırlığı zamanında yaptırılmıştır.
Mezarı Mihrişah Sultan Türbesi yakınında, eski Sadrazamlardan Hayrettin Paşa’nın kabri yanındadır. Ölümü üzerine, Tercüman-ı Hakikat, Sabah ve Servet gazetelerinde övgü dolu yazılar yayınlanmıştır. (Mehmet Aldan,1990 /www.tid.web.tr)
