Nazlı Mumay’dan Afrika Boynuzu Analizi: Mısır’ın Somali Hamlesi Yeni Bir Bölgesel Blok mu Doğuruyor?

Türkiye ise Afrika’nın potansiyeline inanan ve kıtayı uzun vadeli bir kalkınma ortağı olarak gören ülkeler arasında öne çıkıyor. Eğitimden sağlığa, altyapıdan insani yardıma kadar geniş bir alanda yürütülen projelerle, Afrika ülkelerinin kurumsal kapasitelerinin güçlendirilmesi ve toplumsal refahın artırılması hedefleniyor. Karşılıklı saygı ve kazan-kazan ilkesi çerçevesinde ilerleyen bu yaklaşım, Türkiye’nin kıtayla ilişkilerini rekabet ve sömürge ekseninden ziyade iş birliği ve dayanışma temelinde şekillendirdiğini ortaya koyarken, Türkiye Araştırmaları Vakfı araştırmacısı Nazlı Mumay, Afrika kıtasında son dönemde hız kazanan siyasi ve askerî gelişmeleri mercek altına aldığı analizinde, Mısır’ın Somali’ye asker konuşlandırma kararını tarihsel, stratejik ve jeopolitik boyutlarıyla ele aldı. Mumay’a göre Kahire’nin adımı yalnızca ikili ilişkiler çerçevesinde değil, Doğu Afrika’daki güç dengeleri açısından da kritik bir dönüm noktası niteliği taşıyor.

Mumay, Mısır-Somali ilişkilerinin köklerinin antik çağa kadar uzandığını belirterek, Antik Mısır’da 18. Hanedanlık döneminde Kraliçe Hatşepsut tarafından “Punt Diyarı” olarak anılan bugünkü Somali topraklarına düzenlenen seferleri hatırlattı. Orta Çağ’da Mogadişu ile Nil Vadisi arasındaki ticari ilişkiler ve Memlük dönemine ait buluntuların bu tarihsel sürekliliği desteklediğini ifade etti.

Modern dönemde ise El-Ezher Üniversitesi aracılığıyla eğitim ve kültürel bağların güçlendiğini kaydeden Mumay, Mısır’ın 1960’ta bağımsızlığını kazanan Somali’yi ilk tanıyan ülkeler arasında yer aldığını ve 1991 sonrası iç savaş sürecinde de Somali’nin toprak bütünlüğünü savunduğunu vurguladı.

Analize göre Mısır’ın Somali’ye yönelik artan ilgisinin temelinde, Etiyopya ile yaşanan Büyük Etiyopya Rönesans Barajı (GERD) krizi bulunuyor. Nil üzerindeki su haklarını ulusal güvenlik meselesi olarak gören Kahire yönetimi, Etiyopya’yı çevreleme stratejisi doğrultusunda Sudan, Eritre ve Somali ile askerî iş birliğini derinleştiriyor.

Özellikle 2024 başında Etiyopya’nın Somaliland ile imzaladığı ve denize erişim imkânı sağlayan anlaşmanın Mısır tarafından ciddi bir tehdit olarak algılandığını belirten Mumay, bu gelişmenin hem Somali’nin toprak bütünlüğünü zedelediğini hem de Etiyopya’nın Kızıldeniz ve Aden Körfezi’ndeki etkisini artırma potansiyeli taşıdığını ifade etti. İSRAİL’İN BÖLGESEL VARLIĞI VE GÜVENLİK KAYGILARI Nazlı Mumay, İsrail’in Doğu Afrika’daki artan varlığının da Kahire’nin güvenlik hesaplamalarında önemli bir yer tuttuğunu belirtti. İsrail’in Somaliland’i tanıma yönündeki hamleleri ve bölgedeki stratejik bağlantı arayışlarının Mısır açısından Süveyş Kanalı ve Kızıldeniz güvenliği bağlamında risk olarak değerlendirildiğini kaydeden Mumay, “Etiyopya’nın 2024 başında Somaliland ile imzaladığı ve kendisine denize erişim sağlayan anlaşma, Mısır tarafından ciddi bir tehdit olarak algılanmıştır. Somaliland’in bağımsızlığının tanınması, Somali’nin toprak bütünlüğünü bozmanın yanı sıra Etiyopya’nın Kızıldeniz ve Aden Körfezi’ndeki etkisini artıracaktır. Mısır, Süveyş Kanalı’nın güvenliği için hayati önem taşıyan bu rotada Etiyopya’nın güçlenmesini ve Somaliland üzerinden İsrail ile kurulabilecek stratejik bağları uluslararası hukukun ihlali olarak nitelendirmektedir” ifadelerini kullandı.

Mumay’a göre Mısır’ın askerî sevkiyatı, yalnızca Somali’ye destek değil; aynı zamanda dış aktörlere yönelik bir mesaj niteliği taşıyor. TÜRKİYE-MISIR EKSENİNDE YENİ DENGE Analizde dikkat çeken bir diğer unsur ise Türkiye ile Mısır arasındaki ilişkiler oldu. Mumay, geçmişte Libya ve Sudan gibi sahalarda karşıt pozisyonlarda yer alan Ankara ile Kahire’nin son dönemde daha koordineli bir çizgiye yöneldiğini belirtti.

Türkiye’nin Mogadişu’daki askerî varlığı ve savunma iş birliği projelerinin, Mısır’ın Afrika Birliği misyonu çerçevesindeki askerî katkısıyla tamamlayıcı bir rol üstlenebileceğini ifade eden Mumay, Türkiye’nin Mogadişu’daki devasa askeri varlığı, F-16’ları ve petrol arama faaliyetleri, Mısır’ın Afrika Birliği (ATMIS/AUSSOM) misyonu kapsamında göndereceği 1.100 kişilik askeri güçle tamamlayıcı bir rol oynamaktadır. Türkiye hem Etiyopya hem de Somali ile diyalog yürütebilen dengeli bir aktör olarak arabuluculuk yaparken; Mısır’ın askeri desteği, Somali hükümetinin egemenlik haklarını koruma konusunda elini güçlendirmektedir” diyerek iki ülkenin ortak bir zemin yakaladığını belirtti.

Nazlı Mumay, Mısır’ın Somali’ye asker konuşlandırmasının Etiyopya ve İsrail aleyhine, Somali ve müttefikleri lehine bir denge oluşturabileceğini belirterek; Türkiye, Mısır ve Suudi Arabistan’ın Somali’nin toprak bütünlüğü konusunda ortak bir tutum geliştirmesinin Doğu Afrika’da yeni bir bölgesel direnç hattı ortaya çıkarabileceğini ifade etti. Afrika Boynuzu’nda şekillenen yeni güvenlik mimarisinin rekabet değil de kontrollü iş birliği olduğunu kaydeden Mumay, “Netice itibarıyla, Mısır’ın Somali’ye asker konuşlandırması, bölgedeki dengeleri Etiyopya ve İsrail aleyhine, Somali ve müttefikleri lehine değiştirecek bir hamledir. Bu durum, Türkiye ile Mısır arasında yeni bir rekabet alanı oluşturmaktan ziyade, iki ülkenin savunma sanayiinden enerji güvenliğine kadar geniş bir yelpazede iş birliği yapabileceği stratejik bir blok inşa etmektedir. Türkiye, Mısır ve Suudi Arabistan’ın Somali’nin toprak bütünlüğünü savunma noktasında buluşması, Doğu Afrika’daki istikrarsızlık projelerine karşı güçlü bir bölgesel direnç odağı oluşturmaktadır. Gelecek dönemde, Türk Donanması’nın bölgedeki varlığı ile Mısır’ın kara ve hava gücü desteğinin senkronize edilmesi, Kızıldeniz’in güvenliğini ve Somali’nin birliğini teminat altına alacaktır” ifadelerini kullandı.