Migrenli beynin ‘filtre’ sırrı çözüldü! Türk bilim insanlarından dünya çapında keşif

Türkiye’nin nörobilim üssü NÖROM (Nörobilim ve Nöroteknoloji Mükemmeliyet Ortak Uygulama ve Araştırma Merkezi), migren hastalarının yıllardır süren ızdırabının kaynağını beyindeki "görsel işlemleme" merkezinde buldu. YÖK tarafından duyurulan ve dünyada ilk kez ortaya konan bulgulara göre; normal bir beyin tekrarlayan görsel uyarıları bir süre sonra "önemsiz" bularak filtrelerken, migrenli beyin tam aksine bu uyarılara verdiği tepkiyi giderek artırıyor.

Nörobilim ve Nöroteknoloji Mükemmeliyet Ortak Uygulama ve Araştırma Merkezi (NÖROM) tarafından yürütülen çalışmayla migrenin yalnızca baş ağrısıyla sınırlı olmadığı, beyindeki görsel işlemleme ve ağrı mekanizmalarıyla yakından ilişkili olduğu ortaya konuldu.

Yükseköğretim Kurulundan (YÖK) yapılan açıklamaya göre, NÖROM bünyesinde yürütülen ve Ankara Üniversitesi araştırmacılarının katkı sunduğu çalışma, nörobilim alanının saygın dergilerinden The Journal of Headache and Pain'de yayımlandı. NÖROM, migrenin yalnızca baş ağrısıyla sınırlı olmadığını, beyindeki görsel işlemleme ve ağrı mekanizmalarıyla yakından ilişkili olduğunu Türkiye'de yürütülen nörogörüntüleme çalışmasıyla ortaya koydu. Çalışmada, migrenli bireylerin tekrarlayan görsel uyaranlara karşı alışma (habitüasyon) geliştiremediği ve bu uyaranların beyin tarafından sürekli "önemli" olarak kodlandığı belirlendi. 30'u migren hastası, 29'u sağlıklı olmak üzere toplam 59 kadın katılımcının incelendiği çalışmada, bireylerin atak döneminde olmamasına rağmen görsel uyaranlara karşı farklı beyin tepkileri verdiği tespit edildi.

“MİGRENLİ BEYİN, NORMAL BEYNİN AKSİNE TEPKİYİ GİDEREK ARTIRIYOR” Açıklamada görüşlerine yer verilen NÖROM Müdürü Prof. Dr. Hayrunnisa Bolay Belen, araştırma sonucu ortaya çıkan bulguların literatürde ilk kez ortaya konduğunu belirtti. Normal insan beyninde tekrarlayan uyarı geldiğinde beynin buna verdiği tepkiyi azalttığına dikkati çeken Belen, migrenli beynin normal beynin aksine tepkiyi giderek artırmaya başladığını ifade etti. Bu artışın görsel işlemenin yapıldığı beynin arka kısmında değil, aksine beynin en ön kısmında bulunan ve üst düzey kontrol merkezi olan orbitofrontal bölgede gerçekleşmesinin son derece önemli olduğunu aktaran Belen, "Burası görmenin üst düzey kontrol merkezi ve aynı zamanda da gelen uyarıya zararlı, faydalı ya da duygusal bir değer biçen yer." bilgisini verdi.

Çalışmayla migrenli beyinde tekrarlayan uyaranların filtrelenemediğini ve doğrudan ağrı mekanizmalarıyla ilişkilendirildiğini ilk kez göstermiş olduklarının altını çizen Belen, "Sorun, tekrarlayan uyarıların gereksiz ya da önemsiz olan uyarıyı filtreleme sisteminde bir problem gibi görünüyor ve de ilk kez beynin ön kısmında da bununla ilgili bir yerin yer aldığını görüyoruz. Bunu biz kanıtladık." açıklamasını yaptı. Belen, çalışmanın deney aşamasında, migrenli ve migrensiz katılımcıların günlük hayatta karşılaştıkları sorunlara benzer görevler vererek MR cihazından bulgular elde ettiklerini vurguladı. Migren hastalarının yaşam kalitesinin artırılması için marketlerde ya da alışveriş merkezlerindeki ışıkların şiddetinin azaltılabileceği önerisinde bulunan Belen, "Buralardaki yatay çizgiler ya da çizgili olan ışıkların rahatsız ettiğini migrenli hastalar özellikle söylüyor. Burada bir değişim başlatılabilir. Bunlar toplumun tamamının huzuru için önemli." ifadelerini kullandı.

“BU BULGU MİGREN HASTALARINDA IŞIĞA DUYARLIĞI AÇIKLAMAYA YARDIMCI OLUYOR” Araştırmanın yürütücülerinden Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Sertaç Üstün ise migrenin duyusal işleme boyutuna dikkati çekerek, "Migren sadece bir baş ağrısı hastalığı olarak düşünülebiliyor ama migrende çeşitli görsel uyaranların rahatsızlık verdiği, farklı şekillerde algılandığı hastalar tarafından rapor ediliyor." bilgisini paylaştı. Doktora sonrası araştırmacı Dr. İlkem Güzel de alt düzey görsel işlemleme bölgelerinin doğrudan ağrı bölgesiyle ilişkili olduğunu tespit ettiklerini belirterek, bu bulgunun migren hastalarında ışığa duyarlılığı açıklamaya yardımcı olduğunu ifade etti. Araştırmada görev alan doktora öğrencisi Ceren Onlat ise migren hastalarının sıklıkla rahatsızlık duyduğu görsel uyaranların laboratuvar ortamında gerçek hayatla ilişkilendirilerek kullanıldığını ve araştırmanın ekolojik geçerliliğini artıracak bir deney tasarımı geliştirildiğini kaydetti.