Varis deyip geçmeyin! Uzman isim uyardı: Bacaklardaki damar ağları neyin işareti tek tek anlattı

Bacaklarda zamanla belirginleşen morumsu damarlar ve örümcek ağı görüntüsü çoğu zaman yalnızca estetik bir kaygı olarak görülse de arka planda daha farklı dolaşım sorunlarını barındırabiliyor.

İlk bakışta bacakta fark edilen her genişleme "varis" olarak adlandırılsa da damarların çapı, yerleşimi ve kapakçıkların çalışma mekanizması her hastada farklı bir tabloya işaret ediyor. Bacaklardaki renk değişimlerinden geceleri gelen kramplara, ödemden cilt sertleşmesine kadar pek çok belirtinin doğru okunması gerektiğine dikkat çeken Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Haşmet Bardakçı, görünürdeki damar şeklinin dolaşım sisteminin genel durumunu tek başına yansıtmayacağını vurguladı.

Yalnızca estetik bir müdahale mi yoksa kapsamlı bir tedavi mi gerektiğini belirlemenin yolunun detaylı muayene ve Renkli Doppler Ultrasonografi'den geçtiğini belirten Prof. Dr. Bardakçı, merak edilen tüm soruları yanıtladı. Merve Kantarcı Çulha'nın sorularını yanıtlayan Haşmet Bardakçı, bacaklarda görülen her damarın aynı anlama gelmediğini belirterek kılcal damarlar, yüzeysel damar genişlemeleri ve daha ileri düzey varisler arasındaki farklar hakkında merak edilenleri anlattı.

Bacaklardaki kırmızı çizgiler, morumsu damarlar varis anlamına mı geliyor? Bacaklarda ince kırmızı çizgiler, morumsu damar ağları ya da cilt yüzeyinden kabarık ve kıvrımlı damarlar fark edilebilir. İlk bakışta bu görüntülerin tamamı "varis" olarak adlandırılsa da damarların çapı, yerleşimi ve toplardamar sistemiyle ilişkisi birbirinden farklı olabilir. Bu nedenle yalnızca dış görünüşe bakarak damar probleminin derecesi hakkında karar vermek her zaman doğru değildir. Halk arasında "kılcal damar" olarak bilinen ince kırmızı, mor veya mavi damarlar genellikle cilde oldukça yakın yerleşir. Tıbbi olarak telenjiektazi olarak adlandırılan bu damarlar çoğu zaman ince çizgiler veya örümcek ağı görünümü oluşturabilir.

Kılcal damarların belirginleşmesinde genetik yatkınlık, hormonal değişiklikler, gebelik, uzun süre ayakta kalma, yaş ve cilt yapısı gibi çeşitli faktörler rol oynayabilir. Ancak kılcal damarların görülmesi tek başına ileri düzey toplardamar yetmezliği bulunduğu anlamına gelmez. Yaş ilerledikçe damarların görünümü değişir mi? Damar çapı büyüdükçe görünüm de değişebilir. Kılcal damarlardan daha geniş olan, cilt altında mavi veya yeşilimsi şekilde fark edilen damarlar farklı bir grupta değerlendirilebilir. Daha ileri durumlarda ise damarlar kıvrımlı, genişlemiş ve cilt yüzeyinden kabarık hale gelebilir. Bu görünüm özellikle uzun süre ayakta kalındığında veya gün sonunda daha belirgin hale gelebilir. Bacaklarda ağırlık hissi, şişlik, yanma, kaşıntı ya da gece krampları gibi yakınmalar da tabloya eşlik edebilir. Ancak yalnızca damar çapı üzerinden "ileri varis" tanımı yapmak yeterli değildir. Asıl önemli nokta, toplardamar sistemindeki kan akımının ve kapakçıkların çalışma biçiminin değerlendirilmesidir. Damarların şekli nasıl değerlendirilir? Görüntü ile dolaşım sistemi aynı şey değildir. Dışarıdan küçük görünen bir damar bazen altta yatan toplardamar yetmezliğiyle ilişkili olabilir. Buna karşılık daha belirgin görünen bazı damarlar yalnızca yüzeysel yapıda bulunabilir. Bu ayrımın yapılabilmesi için muayene önem taşır. Beraberinde mutlaka renkli Doppler ultrasonografi ile bacağın yüzeysel ve derin toplardamarları, kan akım yönü ve damar kapakçıklarının işlevi incelenmelidir. Bu değerlendirme sayesinde yalnızca görünen damarın şekline değil, dolaşım sisteminin genel durumuna ilişkin de bilgi elde edilebilir. Hangi belirtilerde hemen doktora gitmek gerekiyor? İleri variste yalnızca görüntü değişmez. Toplardamar yetmezliği ilerledikçe yalnızca damar görünümünde değil, çevre dokularda da değişiklikler ortaya çıkabilir. Ayak bileği çevresinde kalıcı şişlik, cilt renginde koyulaşma, kaşıntı, sertleşme veya bazı ileri durumlarda yara gelişimi gibi bulgular söz konusu olabilir. Bu nedenle özellikle görünür damarlara şişlik, ağrı, cilt değişikliği veya uzun süredir devam eden ağırlık hissi eşlik ediyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir. Damarlarla ilgili tedaviye nasıl karar veriliyor? Her damar için aynı yaklaşım uygulanmaz. Damarın yapısı, çapı, yerleşimi, kişinin şikâyetleri ve Doppler bulguları değerlendirme sürecinde birlikte ele alınır. Bazı kişilerde yalnızca takip ve günlük yaşam düzenlemeleri yeterli olabilir. Uygun durumlarda kompresyon çorapları gündeme gelebilir. Kılcal veya yüzeysel damarlar için skleroterapi ya da yüzeyel lazer uygulamaları değerlendirilebilirken, toplardamar yetmezliği saptanan bazı hastalarda 'lazer, radyofrekans gibi endovenöz girişimler' planlama seçenekleri arasında yer alabilir. Hangi yöntemin değerlendirileceği, yalnızca damarın görüntüsüne değil, toplardamar sisteminin bütününe göre belirlenmelidir.