Ali Çetinkaya

Subay Ali Çetinkaya kimdir?

Ali Çetinkaya, 1878 yılında Afyonkarahisar'da dünyaya geldi. İlk ve orta öğrenimini burada bitirdi. Bu günlerdeki lider davranışları yüzünden arkadaşları o'na "Vezir Ali" demeye başladılar. Babasını küçük yaşta kaybetti. Annesi Fatma Hanım'ın çabası ile Bursa Askeri Lisesi’ne gönderildi. Oradan Harp Okulu'na geçti ve tam 20 yaşında iken, 1898 yılında teğmen rütbesiyle Türk Silahlı Kuvvetleri safına katıldı. Yüzbaşı oluncaya kadar geçen süre içerisinde Makedonya ve Arnavutluk dağlarında çetecilere karşı Osmanlı varlığını savundu. 1907 yılında Manastır’da örgütlenen "İttihat ve Terakki" içinde yer aldı. Hareket Ordusu ile İstanbul'a girdi. 1919 yılında Trablusgarp Cephesi'ne gönderildi. Burada Mustafa Kemal'in yanında bulundu. O sırada Enver Paşa da Bingazi'de idi. Balkan ve I. Dünya avaşları'nda cephelerde savaştı.

Mondros Mütarekesi'nin yüz kızartan sonuçları gelmeye başladığı günlerde Ayvalık'ta 172. Alayın Kumandanlığını yapıyordu. 15 Mayıs 1919 tarihinde İzmir'e asker çıkaran Yunanlılar, 28 Mayıs'ta Ayvalık'a çıkmak istediler. İstanbul'dan gelen emir, "Bırakın çıksınlar!" biçiminde olmasına rağmen Ali Bey, Yunan'a ilk kurşunu atarak, mukavemeti ve böylece Milli Mücadeleyi resmen başlatıyordu. Ali Bey 1919 yılında yapılan seçim sonunda Afyonkarahisar Mebusu olarak, Osmanlı Mebusan Meclisi’ne girdi.  Fakat kısa bir süre sonra İngilizler tarafından tutuklanarak, birçok vatansever aydın gibi Malta’ya sürüldü... Malta'dan kurtulup yurda döndüğünde Türkiye Büyük Millet Meclisi açılmıştı ve Atatürk O'nu ve bazı arkadaşlarını bekliyordu. Doğal olarak Ali Bey'de birinci mecliste Afyonkarahisar Milletvekili olarak görev aldı.

Ali Bey, fikir ayrılıkları dolu olan bu birinci mecliste, 1. gurupta yer aldı. 2. Mecliste Atatürk'ten yana olanların büyük çoğunluk sağlamalarında Ali Bey'in büyük payı oldu. 2. Mecliste Cumhuriyet Halk Partisi Programı ile Anayasa taslağının hazırlanmasında Kazım Karabekir, Ziya Gökalp, İsmail Canbolat, Yusuf Akçura, Ahmet Ağaoğlu ve Celal Bayar ile birlikte görev yaptı. Uzun seneler Halk Partisinin Grup Başkanlığı görevini devam ettirdi... Doğudaki kürt isyanlardan sonra kurulan Ankara İstiklal Mahkemesi Başkanlığına getirildi.

14 Şubat 1925 tarihinde meclisde olan bir olayda, milletvekili Deli Halit Paşa ile arasında yaşanan bir arbede sonrasında patlayan bir silahla Deli Halit Paşavuruldu ve hayatını kaybetti. Paşayı kimin vurduğu kesin olarak anlaşılamadı. Fakat Ankara Savcılığı Halit Paşa’yı Ali Çetinkaya’nın vurduğu kanaatine vardı; bir nefs-i müdafaa halinde olduğunu kabul ederek bu olaydan dolayı kovuşturma yapılmaması kararı verdi.

16 Şubat 1934 Tarihinde Bayındırlık Bakanlığına seçildi. Ulaştırma İşlerinin Bayındırlıktan ayrılması üzerine oluşturulan Ulaştırma Bakanlığının, 3 Nisan 1939 yılında ilk bakan oldu. Her iki bakanlıkta da büyük işler başardı. Bir çok yabancı kuruluşun millileştirilmesini sağladı.

Memleketin demir ağlarla örülmesinde onun payı büyük oldu. Soyadı Kanunu çıkınca Atatürk ona "ÇETİNKAYA" soyadını verdi. Zira Ayvalıkta düşman karşısında, gerçekten Çetin bir kaya olmuştu. Sonraları, adıyla, soyadıyla Ali Bey, yurdun çeşitli yerlerinde yaşatıldı.

Ali Bey zaman zaman halkevi tarafından Afyonkarahisarda yayımlanan "Taşpınar" dergisine mukaleler yazdı. O arada Hans Kohn tarafından yazılan "Türk Milliyetçiliği" adlı eseri Türkçe'ye çevirerek kitap bütünlüğünde yayımlanmasını sağladı. Aralıksız 1946 yılına kadar Afyonkarahisar Milletvekilliği yaptı. Ali Çetinkaya, çok partili sisteme geçilip, Demokrat Parti'nin seçimleri kazanması üzerine o yıl seçilemedi ve milletvekilliği sona erdi.

21 Şubat 1949 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetti. Aziz naşı Afyonkarahisar'a getirildi ve Afyonkarahisar Belediyesi tarafından Asri Mezarlık içersinde inşaa edilen Anıt Mezar'a defnedildi. Her yıl, Afyonkarahisar Valiliği tarafından düzenenlenen törenle, ölüm yıldönümlerinde anılmaktadır.